Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 152
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
तेनाहं व्याकुलः पुत्रि कृतो धृतिमना दृढम् / गच्छ संभावयस्वैनं श्रमापनयनैः शुभे
Transliteration
tenāhaṃ vyākulaḥ putri kṛto dhṛtimanā dṛḍham / gaccha saṃbhāvayasvainaṃ śramāpanayanaiḥ śubhe
Translation
娘よ、それゆえ私は大いに心乱れたが、なお堅く忍耐を保っている。吉祥なる者よ、行って疲れを除く奉仕のもてなしで彼を敬いなさい。
Word by Word
तेनby that / by him
तेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन; demonstrative pronoun in Instrumental singular
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा एकवचन; 1st person pronoun nominative singular
व्याकुलःdistressed, agitated
व्याकुलः:
कर्तृ-विशेषण (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootव्याकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; adjective agreeing with अहम्
पुत्रिO daughter
पुत्रि:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; vocative singular
कृतःmade, rendered
कृतः:
कर्मणि-भाव (Result state/कर्मणि)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; past passive participle used predicatively with अहम्
धृतिमनाsteadfast-minded, resolute
धृतिमना:
कर्तृ-विशेषण (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootधृति + मनस् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (धृतिः यस्य मनः), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; adjective agreeing with अहम्
दृढम्firmly
दृढम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण); adverbial accusative/indeclinable usage meaning ‘firmly’
गच्छgo
गच्छ:
आज्ञा (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष एकवचन, परस्मैपद; imperative 2nd sg
संभावयस्वhonour, console
संभावयस्व:
आज्ञा (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootसम् + भावय् (भावयति; धातु-प्रयोग)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष एकवचन, आत्मनेपद; imperative 2nd sg (honour/comfort)
एनम्him
एनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; pronoun accusative singular
श्रमापनयनैःby fatigue-removing (services)
श्रमापनयनैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootश्रम + अपनयन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (श्रमस्य अपनयनम्), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; instrumental plural ‘by means of removing fatigue’
शुभेO auspicious one
शुभे:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; vocative used as address