Shloka 47
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
कर्त्तव्यः श्रेयसे यत्नो यावज्जीवं विजानता / नाचरेत्कस्यचिद्द्रोहमनित्यं जीवनं यतः
Transliteration
karttavyaḥ śreyase yatno yāvajjīvaṃ vijānatā / nācaretkasyaciddrohamanityaṃ jīvanaṃ yataḥ
Translation
生きている限り善き至福のために努めるべきだと知る者は努めよ。命は無常ゆえ、誰にも害や裏切りをなしてはならない。
Word by Word
कर्तव्यःto be done, obligatory
कर्तव्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृत्प्रत्यय)
Formकृदन्त (तव्यत्-प्रत्ययान्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘ought to be done’ (यत्नः इति विशेषणम्)
श्रेयसेfor the good, for welfare
श्रेयसे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootश्रेयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी एकवचन (dative singular)
यत्नःeffort
यत्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन
यावत्as long as
यावत्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय (अवधि-निर्देशक)
जीवम्life (till one lives)
जीवम्:
Adhikarana (अधिकरण: काल)
TypeNoun
Rootजीव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया एकवचन; अव्ययीभाववत् ‘यावज्जीवम्’ = जीवनपर्यन्तम्
विजानताby the knowing person
विजानता:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootवि + ज्ञा (धातु) + शतृ (कृत्प्रत्यय)
Formकृदन्त (शतृ-वर्तमानकृदन्त), पुल्लिङ्ग, तृतीया एकवचन; ‘by one who knows’
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
आचरेत्should practice/do
आचरेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष? actually तृतीयपुरुष एकवचन (3rd person singular), परस्मैपदम्
कस्यचित्of anyone
कस्यचित्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी एकवचन; ‘of anyone’
द्रोहम्harm, treachery
द्रोहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्रोह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया एकवचन
अनित्यम्impermanent
अनित्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनित्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘impermanent’ (जीवनम् इति विशेषणम्)
जीवनम्life
जीवनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
यतःbecause
यतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formअव्यय (हेतौ)