Shloka 69
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
रामो मतिमतां श्रेष्ठस्तपसे च मनो दधे / शाकमूलफलाहारो नियतं नियतेन्द्रियः
Transliteration
rāmo matimatāṃ śreṣṭhastapase ca mano dadhe / śākamūlaphalāhāro niyataṃ niyatendriyaḥ
Translation
賢者の中の最勝者ラーマは苦行に心を定め、菜・根・果を食として、常に諸根を制していた。
Word by Word
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
मतिमताम्of the wise
मतिमताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; ‘मतिमत्’ = बुद्धिमान्
श्रेष्ठःbest
श्रेष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘रामः’ इत्यस्य विशेषणम्
तपसेfor austerity
तपसे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मनःmind
मनः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
दधेfixed/placed
दधे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘दधे’ = placed/fixed
शाकमूलफलाहारःone whose food was vegetables, roots, and fruits
शाकमूलफलाहारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशाक + मूल + फल + आहार (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘शाक-मूल-फल’ इति द्वन्द्वसमाहारः (सूचीभावः) + ‘आहार’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (‘शाकमूलफलानाम् आहारः’)
नियतम्regularly/strictly
नियतम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनियत (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन-प्रयोगः (adverbial accusative): ‘regularly/strictly’
नियतेन्द्रियःwith controlled senses
नियतेन्द्रियः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनियत + इन्द्रिय (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषभावः (‘नियतानीन्द्रियाणि यस्य’ इत्यर्थे बहुव्रीहिसदृशार्थः, रूपतः तत्पुरुषः)