Shloka 29
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः / नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च
Transliteration
naṣṭeṣu śabalāśveṣu dakṣaḥ kruddho 'śapadvibhuḥ / nāradaṃ nāśamehīti garbhavāsaṃ vaseti ca
Translation
斑の馬が失われると、主ダクシャは怒り、呪って言った。「ナーラダよ、滅びに赴け。さらにガर्भヴァーサ（胎内の住）に住め。」
Word by Word
नष्टेषुwhen (they were) lost
नष्टेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootनष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नश् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसके, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘lost’; अधिकरणे
शबलाश्वेषुamong the dappled horses
शबलाश्वेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशबल + अश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; कर्मधारय-समास: शबलाः अश्वाः = ‘dappled horses’
दक्षःDakṣa
दक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √क्रुध् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘angry’; दक्षः इति विशेषण
अशपत्cursed
अशपत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√शप् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘cursed’
विभुःthe powerful one
विभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणवत् ‘mighty lord’ (दक्षस्य उपाधि)
नारदम्Nārada
नारदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
नाशम्to destruction
नाशम्:
Gati/Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थक-क्रियायाः लक्ष्य
एहिgo
एहि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद; ‘go/come’
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-निपात (quotative particle)
गर्भवासम्womb-dwelling
गर्भवासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगर्भ + वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: गर्भे वासः = ‘dwelling in the womb’
वसdwell
वस:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वस् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘dwell’
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-निपात (quotative particle)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)