Sage Kaṇḍu, Pramlocā’s Temptation, and Liberation at Puruṣottama
Brahma Purana Adhyaya 178Kaṇḍu Rishi and Pramlocā storyPuruṣottama Kṣetra Brahma Purana192 Shlokas

Adhyaya 178: Sage Kaṇḍu, Pramlocā’s Temptation, and Liberation at Puruṣottama

第178章は、苦行者の脆さ、神々の介入、そして救済をもたらす聖地の威徳を説く教訓譚である。ヴィヤーサは、ヴェーダに通じ自制に秀でた聖仙カṇḍुが、ゴーマティー河の人里離れた岸辺で苛烈なタパスを修していたと語る。その苦行の熱力を恐れたインドラ(シャクラ)は、愛神カーマ、風神ヴァーユ、春神ヴァサンタの助けを得て、アプサラスのプラムローチャーに命じ、感官の魅惑によって聖仙のブラフマチャリヤを乱させる。カṇḍुは誘惑に屈し、儀礼の規律を捨て、時の流れも知らぬまま数百年にわたり執着の中で暮らす。欺きが明らかになると、彼は霊的功徳の損失を嘆いてプラムローチャーを去らせ、さらに樹々が守り、風と月が養った汗/胎芽からマリシャーが生まれるという不思議な誕生が記される。回復を求めてカṇḍुは南海の岸にあるプルショーッタマのヴィシュヌ聖所へ赴き、「ブラフマパーラ」と呼ばれる専念のジャパを行い、ハリのダルシャナとモークシャの保証を受ける。最後に、感官の制御を新たにし、不二の観想によって解脱に到達する。

Chapter Arc

{"opening_hook":"Vyāsa introduces Kaṇḍu as a near-ideal tapasvin—Veda-versed, sense-restrained—kindling immediate suspense by placing him alone on the secluded Gomatī bank where austerity is said to ‘heat’ the three worlds.","rising_action":"Indra, fearing the power of tapas, deploys a classic purāṇic counter-force: Pramlocā aided by Kāma (desire), Vāyu (restless movement), and Vasanta (seasonal allure). Sensory beauty and subtle disturbance erode Kaṇḍu’s brahmacarya; he drops sandhyā, japa, homa, svādhyāya, and niyamas, and centuries pass unnoticed in attachment at Mandara-droṇī.","climax_moment":"The moral and theological pivot comes when Kaṇḍu awakens to the deception, laments the ruin of his tapas, yet refuses to curse Pramlocā—placing blame on his own unmastered senses—and then turns to the salvific geography of Puruṣottama-kṣetra, where his ‘brahmapāra’ japa and expansive stuti draw Hari’s direct darśana and mokṣa-assurance.","resolution":"The chapter closes with restoration through bhakti and jñāna: Kaṇḍu regains equanimity, restrains the senses, contemplates the nirguṇa/nirlepa Puruṣottama, and attains supreme liberation; a phalaśruti adds that hearing/reciting this account purifies and leads to heavenly ascent.","key_verse":"Teaching (sense-control + refuge in Puruṣottama): “Not another is to be blamed—my own senses, ungoverned, became the cause of my fall. Taking refuge in Puruṣottama, and fixing the mind on Hari beyond guṇas, one attains the highest release.” (rendered summary-translation of the chapter’s central instruction)"}

Thematic Essence

{"primary_theme":"Puruṣottama-kṣetra as mokṣa-giving refuge after ascetic fall (tīrtha-soteriology).","secondary_themes":["Ascetic vulnerability: tapas without vigilant indriya-nigraha is unstable","Indra’s obstruction motif: deva-fear of tapas as a purāṇic test-pattern","Accountability over scapegoating: Kaṇḍu blames his senses, not Pramlocā","Mythic genealogy: Māriṣā’s wondrous birth and linkage to Dakṣa-lineage"],"brahma_purana_doctrine":"Puruṣottama on the southern ocean shore is presented as rare, wish-fulfilling, and explicitly muktida: concentrated japa and bhakti there, joined to nirguṇa contemplation, overrides even severe spiritual loss and culminates in mokṣa.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ the chapter models a foundational purāṇic pedagogy: (1) tapas is powerful yet precarious, (2) bhakti-centered tīrtha is a universal corrective, and (3) cosmic genealogy and sacred geography are woven into a single salvation narrative."}

Emotional Journey

{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["शान्त → रौद्र (Indra’s anxious opposition) → शृङ्गार (temptation) → करुण (Kaṇḍu’s remorse) → अद्भुत (Hari-darśana) → शान्त (mokṣa)"],"devotional_peaks":["Kaṇḍu’s ‘brahmapāra’ japa at Puruṣottama","The expansive stuti identifying Hari with kāla, bhūtas, and Veda","Hari’s boon discourse elevating bhakti as accessible to all and mokṣa-bestowing"]}

Tirtha Focus

{"tirthas_covered":["गोमती नदी (Gomatī riverbank)","पुरुषोत्तमक्षेत्र (Puruṣottama-kṣetra)","दक्षिणोदधितीर (southern ocean shore)"],"jagannath_content":"Puruṣottama is praised as a rare, muktida Viṣṇu-āyatana on the southern seacoast; the emphasis is on darśana, japa, and liberation-granting power of the kṣetra (a core Puri/Jagannātha-zone valuation, even when Jagannātha is not foregrounded by name).","surya_content":null,"cosmology_content":"Stuti-material briefly universalizes Viṣṇu as the ground of time, elements, and Vedic order—cosmology invoked as theology rather than as a full sarga/pralaya account."}

Shlokas in Adhyaya 178

Verse 1

व्यास उवाच तस्मिन् क्षेत्रे मुनिश्रेष्ठाः सर्वसत्त्वसुखावहे धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदे पुरुषोत्तमे //

新たな段(178.1)において、プラーナは伝統に則り、荘重かつ明晰な言葉で主題を開く。

Verse 2

कण्डुर् नाम महातेजा ऋषिः परमधार्मिकः सत्यवादी शुचिर् दान्तः सर्वभूतहिते रतः //

178.2は聖なる語り口で解説を続け、読者に信敬と知見の双方を授ける。

Verse 3

जितेन्द्रियो जितक्रोधो वेदवेदाङ्गपारगः अवाप परमां सिद्धिम् आराध्य पुरुषोत्तमम् //

この偈(第3)は、プラーナ文献の伝統における聖なる言葉として尊ばれる。

Verse 4

अन्ये ऽपि तत्र संसिद्धा मुनयः संशितव्रताः सर्वभूतहिता दान्ता जितक्रोधा विमत्सराः //

この偈(第4)は、プラーナの枠組みに従って清浄と知を説き明かす。

Verse 5

मुनय ऊचुः को ऽसौ कण्डुः कथं तत्र जगाम परमां गतिम् श्रोतुम् इच्छामहे तस्य चरितं ब्रूहि सत्तम //

この偈(第5)は、ダルマと古の教えを想起するため、敬虔に誦すべきである。

Verse 6

व्यास उवाच शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः कथां तस्य मनोहराम् प्रवक्ष्यामि समासेन मुनेस् तस्य विचेष्टितम् //

この偈(第6)は古義を要約し、求道者を真理へと導く。

Verse 7

पवित्रे गोमतीतीरे विजने सुमनोहरे कन्दमूलफलैः पूर्णे समित्पुष्पकुशान्वितैः //

この偈(第7)は、ダルマと聖なる伝統を継承するためプラーナに保存されている。

Verse 8

नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते नानापक्षिरुते रम्ये नानामृगगणान्विते //

この偈(第8)はプラーナ文献において、清浄なる真理とダルマを聖なる調子で説き明かす。

Verse 9

तत्राश्रमपदं कण्डोर् बभूव मुनिसत्तमाः सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं कदलीखण्डमण्डितम् //

この偈(第9)は、サンスクリットの根源に敬意を払い、ダルマと宇宙法則の秩序をさらに説く。

Verse 10

तपस् तेपे मुनिस् तत्र सुमहत् परमाद्भुतम् व्रतोपवासैर् नियमैः स्नानमौनसुसंयमैः //

この偈(第10)は、ダルマの実践の意義とカルマの果報を、厳粛な聖なる語り口で示す。

Verse 11

ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षासु स्थण्डिलेशयः आर्द्रवासास् तु हेमन्ते स तेपे सुमहत् तपः //

この偈(第11)は、智慧を求める者と神聖を敬う帰依者のために、深い教示を示す。

Verse 12

दृष्ट्वा तु तपसो वीर्यं मुनेस् तस्य सुविस्मिताः बभूवुर् देवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरास् तथा //

この偈(第12)は、ダルマを讃え、永遠の真理を想起させて結ばれる。

Verse 13

भूमिं तथान्तरिक्षं च दिवं च मुनिसत्तमाः कण्डुः संतापयाम् आस त्रैलोक्यं तपसो बलात् //

この178.13は『ブラフマ・プラーナ』において第「13」偈として記される。

Verse 14

अहो ऽस्य परमं धैर्यम् अहो ऽस्य परमं तपः इत्य् अब्रुवंस् तदा दृष्ट्वा देवास् तं तपसि स्थितम् //

178.14は『ブラフマ・プラーナ』の配列における第「14」偈である。

Verse 15

मन्त्रयाम् आसुर् अव्यग्राः शक्रेण सहितास् तदा भयात् तस्य समुद्विग्नास् तपोविघ्नम् अभीप्सवः //

178.15は本文において第「15」偈として番号付けされている。

Verse 16

ज्ञात्वा तेषाम् अभिप्रायं शक्रस् त्रिभुवनेश्वरः प्रम्लोचाख्यां वरारोहां रूपयौवनगर्विताम् //

178.16は『ブラフマ・プラーナ』の配列で第「16」偈に置かれる。

Verse 17

सुमध्यां चारुजङ्घां तां पीनश्रोणिपयोधराम् सर्वलक्षणसंपन्नां प्रोवाच फलसूदनः //

178.17は連続する章句の中で第「17」偈として記録される。

Verse 18

शक्र उवाच प्रम्लोचे गच्छ शीघ्रं त्वं यदासौ तप्यते मुनिः विघ्नार्थं तस्य तपसः क्षोभयस्वांशु सुप्रभे //

この偈(18)はプラーナに収められ、聖なる意義と古の知を明晰かつ荘重に保持するためのものである。

Verse 19

प्रम्लोचोवाच तव वाक्यं सुरश्रेष्ठ करोमि सततं प्रभो किंतु शङ्का ममैवात्र जीवितस्य च संशयः //

この偈(19)はプラーナ的文体で述べられ、学ぶ者と信者が敬虔に読誦できるようにされている。

Verse 20

बिभेमि तं मुनिवरं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितम् अत्युग्रं दीप्ततपसं ज्वलनार्कसमप्रभम् //

この偈(20)は古き記録であり、ダルマと知の秩序を、聖なる厳粛さをもって確証する。

Verse 21

ज्ञात्वा मां स मुनिः क्रोधाद् विघ्नार्थं समुपागताम् कण्डुः परमतेजस्वी शापं दास्यति दुःसहम् //

この偈(21)は静かな心で読誦すべきであり、プラーナと聖なる伝統の深意を悟らせる。

Verse 22

उर्वशी मेनका रम्भा घृताची पुञ्जिकस्थला विश्वाची सहजन्या च पूर्वचित्तिस् तिलोत्तमा //

この偈(22)は敬虔をもって叙述を結び、ダルマの光が読者の心に明らかに留まるようにする。

Verse 23

अलम्बुषा मिश्रकेशी शशिलेखा च वामना अन्याश् चाप्सरसः सन्ति रूपयौवनगर्विताः //

これは『ブラフマ・プラーナ』第178章第23偈であり、聖なる教えとして尊ばれる。

Verse 24

सुमध्याश् चारुवदनाः पीनोन्नतपयोधराः कामप्रधानकुशलास् तास् तत्र संनियोजय //

これは第178章第24偈であり、ダルマと智慧を護るために敬虔に誦される。

Verse 25

ब्रह्मोवाच तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह शचीपतिः तिष्ठन्तु नाम चान्यास् तास् त्वं चात्र कुशला शुभे //

これは第178章第25偈であり、古来の伝統と神聖への敬意を映し出す。

Verse 26

कामं वसन्तं वायुं च सहायार्थे ददामि ते तैः सार्धं गच्छ सुश्रोणि यत्रास्ते स महामुनिः //

これは第178章第26偈であり、真理を求める者を導くためプラーナに伝えられている。

Verse 27

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा तदा सा चारुलोचना जगामाकाशमार्गेण तैः सार्धं चाश्रमं मुनेः //

これはプラーナ第178章第27偈であり、信と省察をもって読むべきである。

Verse 28

गत्वा सा तत्र रुचिरं ददर्श वनम् उत्तमम् मुनिं च दीप्ततपसम् आश्रमस्थम् अकल्मषम् //

この偈(第178章第28偈)は『ブラフマー・プラーナ』に収められ、百科的で荘厳な文体により聖なる趣旨を示す。

Verse 29

अपश्यत् सा वनं रम्यं तैः सार्धं नन्दनोपमम् सर्वर्तुवरपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् //

この偈(第178章第29偈)は、プラーナの伝統にふさわしい高雅な語り口で聖なる教えをさらに述べる。

Verse 30

पुण्यं पद्मबलोपेतं सपल्लवमहाबलम् श्रोत्ररम्यान् सुमधुराञ् शब्दान् खगमुखेरितान् //

この偈(第178章第30偈)は、プラーナ伝承に基づく記録として理解され、信仰実践にも学術研究にも資する。

Verse 31

सर्वर्तुफलभाराढ्यान् सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान् अपश्यत् पादपांश् चैव विहंगैर् अनुनादितान् //

この偈(第178章第31偈)は、プラーナの伝統が連綿と続くことを示し、荘重さと意味の明晰さを保っている。

Verse 32

आम्रान् आम्रातकान् भव्यान् नारिकेरान् सतिन्दुकान् अथ बिल्वांस् तथा जीवान् दाडिमान् बीजपूरकान् //

この偈(第178章第32偈)は聖なる調べで結ばれ、読者が清浄なるダルマを理解し実践することを促す。

Verse 33

पनसांल् लकुचान् नीपाञ् शिरीषान् सुमनोहरान् पारावतांस् तथा कोलान् अरिमेदाम्लवेतसान् //

これは『ブラフマ・プラーナ』第178章第33偈であり、聖典としての荘厳な文体で述べられる。

Verse 34

भल्लातकान् आमलकाञ् शतपर्णांश् च किंशुकान् इङ्गुदान् करवीरांश् च हरीतकीविभीतकान् //

これは『ブラフマ・プラーナ』第178章第34偈であり、前偈に続く聖なる教説を述べる。

Verse 35

एतान् अन्यांश् च सा वृक्षान् ददर्श पृथुलोचना तथैवाशोकपुंनागकेतकीबकुलान् अथ //

これは『ブラフマ・プラーナ』第178章第35偈であり、信敬をもって誦し、古聖の智慧を理解すべきである。

Verse 36

पारिजातान् कोविदारान् मन्दारेन्दीवरांस् तथा पाटलाः पुष्पिता रम्या देवदारुद्रुमांस् तथा //

これは『ブラフマ・プラーナ』第178章第36偈であり、プラーナ伝統に則って解説が続く。

Verse 37

शालांस् तालांस् तमालांश् च निचुलांल् लोमकांस् तथा अन्यांश् च पादपश्रेष्ठान् अपश्यत् फलपुष्पितान् //

これは『ブラフマ・プラーナ』第178章第37偈であり、聖典の荘厳な語り口でこの段を結ぶ。

Verse 38

चकोरैः शतपत्त्रैश् च भृङ्गराजैस् तथा शुकैः कोकिलैः कलविङ्कैश् च हारीतैर् जीवजीवकैः //

ここでは本章の「第38偈」が、プラーナの伝統的な次第に従って記録され、聖典本文の順序を保持することが示される。

Verse 39

प्रियपुत्रैश् चातकैश् च तथान्यैर् विविधैः खगैः श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश् चाप्य् अधिष्ठितम् //

この箇所は「第39偈」が、伝承されたプラーナの配列に従って置かれ、聖なる本文の連続性を守ることを述べる。

Verse 40

सरांसि च मनोज्ञानि प्रसन्नसलिलानि च कुमुदैः पुण्डरीकैश् च तथा नीलोत्पलैः शुभैः //

ここでは「第40偈」が章に収められ、プラーナの古伝と本文保存への配慮が示される。

Verse 41

कह्लारैः कमलैश् चैव आचितानि समन्ततः कादम्बैश् चक्रवाकैश् च तथैव जलकुक्कुटैः //

この箇所は「第41偈」が古典的な次第に従って記録・伝承され、聖典本文の正確さが保たれることを示す。

Verse 42

कारण्डवैर् बकैर् हंसैः कूर्मैर् मद्गुभिर् एव च एतैश् चान्यैश् च कीर्णानि समन्ताज् जलचारिभिः //

かくして本章の「第42偈」は次第のうちに結ばれ、番号付けを完し、プラーナの伝統を護持する。

Verse 43

क्रमेणैव तथा सा तु वनं बभ्राम तैः सह एवं दृष्ट्वा वनं रम्यं तैः सार्धं परमाद्भुतम् //

これは『ブラフマー・プラーナ(アーディ・プラーナ)』第178章第43偈であり、敬虔に誦し学術的にも考究すべき句である。

Verse 44

विस्मयोत्फुल्लनयना सा बभूव वराङ्गना प्रोवाच वायुं कामं च वसन्तं च द्विजोत्तमाः //

これは『ブラフマー・プラーナ(アーディ・プラーナ)』第178章第44偈であり、恭しく誦してその義を味わうべきである。

Verse 45

प्रम्लोचोवाच कुरुध्वं मम साहाय्यं यूयं सर्वे पृथक् पृथक् //

これは『ブラフマー・プラーナ(アーディ・プラーナ)』第178章第45偈であり、信仰の誦読にも文献研究にも適する。

Verse 46

ब्रह्मोवाच एवम् उक्त्वा तदा सा तु तथेत्य् उक्ता सुरैर् द्विजाः प्रत्युवाचाद्य यास्यामि यत्रासौ संस्थितो मुनिः //

これは『ブラフマー・プラーナ(アーディ・プラーナ)』第178章第46偈であり、智慧と聖なる伝承の源として伝えられる。

Verse 47

अद्य तं देहयन्तारं प्रयुक्तेन्द्रियवाजिनम् स्मरशस्त्रगलद्रश्मिं करिष्यामि कुसारथिम् //

これは『ブラフマー・プラーナ(アーディ・プラーナ)』第178章第47偈であり、静かな心で誦し、正しく理解すべきである。

Verse 48

ब्रह्मा जनार्दनो वापि यदि वा नीललोहितः तथाप्य् अद्य करिष्यामि कामबाणक्षतान्तरम् //

この偈(第48)は『ブラフマ・プラーナ』に収められ、ダルマの秩序と聖なる伝承の要義を明らかにするために説かれる。

Verse 49

इत्य् उक्त्वा प्रययौ साथ यत्रासौ तिष्ठते मुनिः मुनेस् तपःप्रभावेण प्रशान्तश्वापदाश्रमम् //

この偈(第49)は、ダルマを護持し、古のアーチャーリヤが授けた規範を敬って遵守することを説き続ける。

Verse 50

सा पुंस्कोकिलमाधुर्ये नदीतीरे व्यवस्थिता स्तोकमात्रं स्थिता तस्माद् अगायत वराप्सराः //

この偈(第50)は、聖なる言葉を聴聞し記憶することが功徳の基であり、寂静へ至る道であると諭す。

Verse 51

ततो वसन्तः सहसा बलं समकरोत् तदा कोकिलारावमधुरम् अकालिकमनोहरम् //

この偈(第51)は、賢者は誠実に学び、心を堅固にし、神々と師に対して敬虔であるべきことを説く。

Verse 52

ववौ गन्धवहश् चैव मलयाद्रिनिकेतनः पुष्पान् उच्चावचान् मेध्यान् पातयंश् च शनैः शनैः //

この偈(第52)は結ぶ。清浄にして正しくダルマを実践する者は、現世と来世の双方において功徳・名誉・繁栄を得る。

Verse 53

पुष्पबाणधरश् चैव गत्वा तस्य समीपतः मुनेश् च क्षोभयाम् आस कामस् तस्यापि मानसम् //

この偈(第53)は『ブラフマ・プラーナ』における聖なる言葉として、百科的な趣旨を帯びて伝えられる。

Verse 54

ततो गीतध्वनिं श्रुत्वा मुनिर् विस्मितमानसः जगाम यत्र सा सुभ्रूः कामबाणप्रपीडितः //

この偈(第54)は『ブラフマ・プラーナ』の伝統に従い、敬うべき意義をさらに述べる。

Verse 55

दृष्ट्वा ताम् आह संदृष्टो विस्मयोत्फुल्ललोचनः भ्रष्टोत्तरीयो विकलः पुलकाञ्चितविग्रहः //

この偈(第55)は敬虔に誦し、ダルマとプラーナの聖なる伝承史を理解するためのものである。

Verse 56

ऋषिर् उवाच कासि कस्यासि सुश्रोणि सुभगे चारुहासिनि मनो हरसि मे सुभ्रु ब्रूहि सत्यं सुमध्यमे //

この偈(第56)は、聖典の学びはシュラッダー(信)と智慧の省察を伴うべきだと示す。

Verse 57

प्रम्लोचोवाच तव कर्मकरा चाहं पुष्पार्थम् अहम् आगता आदेशं देहि मे क्षिप्रं किं करोमि तवाज्ञया //

この偈(第57)は、ダルマを敬い実践することが安寧と深い理解へ導くと結ぶ。

Verse 58

व्यास उवाच श्रुत्वैवं वचनं तस्यास् त्यक्त्वा धैर्यं विमोहितः आदाय हस्ते तां बालां प्रविवेश स्वम् आश्रमम् //

この偈(第58)は、プラーナにおける聖なる言葉として、厳かに尊ばれる。

Verse 59

ततः कामश् च वायुश् च वसन्तश् च द्विजोत्तमाः जग्मुर् यथागतं सर्वे कृतकृत्यास् त्रिविष्टपम् //

この偈(第59)は、プラーナにおける清浄な教えとして、厳粛に続けられる。

Verse 60

शशंसुश् च हरिं गत्वा तस्यास् तस्य च चेष्टितम् श्रुत्वा शक्रस् तदा देवाः प्रीताः सुमनसो ऽभवन् //

この偈(第60)は、アーディ・プラーナにおける深遠な意義として説かれ、観想に値する。

Verse 61

स च कण्डुस् तया सार्धं प्रविशन्न् एव चाश्रमम् आत्मनः परमं रूपं चकार मदनाकृति //

この偈(第61)は、プラーナにおけるダルマ(法)の叙述の一部として尊ばれる。

Verse 62

रूपयौवनसंपन्नम् अतीव सुमनोहरम् दिव्यालंकारसंयुक्तं षोडशवत्सराकृति //

この偈(第62)は、ダルマを敬い、清浄なる智慧を求めよとの諭しをもって結ばれる。

Verse 63

दिव्यवस्त्रधरं कान्तं दिव्यस्रग्गन्धभूषितम् सर्वोपभोगसंपन्नं सहसा तपसो बलात् //

ここは『ブラフマ・プラーナ』第178章第63偈として番号のみが示され、サンスクリット原文が提示されていないため、厳密な翻訳はできません。

Verse 64

दृष्ट्वा सा तस्य तद् वीर्यं परं विस्मयम् आगता अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्य् उक्त्वा मुदिताभवत् //

本箇所は『ブラフマ・プラーナ』第178章第64偈として示されますが、サンスクリット本文がないため正確に訳せません。

Verse 65

स्नानं संध्यां जपं होमं स्वाध्यायं देवतार्चनम् व्रतोपवासनियमं ध्यानं च मुनिसत्तमाः //

第65偈は番号のみでサンスクリット原文が示されていないため、信仰読誦にも研究にも耐える内容訳を提示できません。

Verse 66

त्यक्त्वा स रेमे मुदितस् तया सार्धम् अहर्निशम् मन्मथाविष्टहृदयो न बुबोध तपःक्षयम् //

第66偈は記載されていますが、サンスクリット原文が欠けているため、正確な翻訳を作成できません。

Verse 67

संध्यारात्रिदिवापक्षमासर्त्वयनहायनम् न बुबोध गतं कालं विषयासक्तमानसः //

第67偈はサンスクリット原文が提示されていません。原典に即した敬虔かつ学術的な翻訳には、まず全文の提供が必要です。

Verse 68

सा च तं कामजैर् भावैर् विदग्धा रहसि द्विजाः वरयाम् आस सुश्रोणिः प्रलापकुशला तदा //

この偈(第68)はプラーナに収められ、ダルマの義とサンスクリット伝承の聖なる知を顕すためのものである。

Verse 69

एवं कण्डुस् तया सार्धं वर्षाणाम् अधिकं शतम् अतिष्ठन् मन्दरद्रोण्यां ग्राम्यधर्मरतो मुनिः //

この偈(第69)は、プラーナにおけるダルマの教えと尊い伝授の秩序をさらに説き明かす。

Verse 70

सा तं प्राह महाभागं गन्तुम् इच्छाम्य् अहं दिवम् प्रसादसुमुखो ब्रह्मन्न् अनुज्ञातुं त्वम् अर्हसि //

この偈(第70)は、聖なる真理を護るために知の集成と伝統の記憶を保持することを強調する。

Verse 71

तयैवम् उक्तः स मुनिस् तस्याम् आसक्तमानसः दिनानि कतिचिद् भद्रे स्थीयताम् इत्य् अभाषत //

この偈(第71)は、聞・思・修としてダルマを聴き、観じ、実践することが至善への道であると示す。

Verse 72

एवम् उक्ता ततस् तेन साग्रं वर्षशतं पुनः बुभुजे विषयांस् तन्वी तेन सार्धं महात्मना //

この偈(第72)は、ダルマを敬い規律を守ることが、世に安寧と加護(福徳)をもたらすと結ぶ。

Verse 73

अनुज्ञां देहि भगवन् व्रजामि त्रिदशालयम् उक्तस् तयेति स पुनः स्थीयताम् इत्य् अभाषत //

この偈(第73)は、プラーナ文献における聖なる言葉として数えられる。

Verse 74

पुनर् गते वर्षशते साधिके सा शुभानना याम्य् अहं त्रिदिवं ब्रह्मन् प्रणयस्मितशोभनम् //

この偈(第74)は、古来の伝統に即した清浄と知恵を明らかにする。

Verse 75

उक्तस् तयैवं स मुनिः पुनर् आहायतेक्षणाम् इहास्यतां मया सुभ्रु चिरं कालं गमिष्यसि //

この偈(第75)は、深意を悟るため、敬虔の心で誦読すべきである。

Verse 76

तच्छापभीता सुश्रोणी सह तेनर्षिणा पुनः शतद्वयं किंचिद् ऊनं वर्षाणां समतिष्ठत //

この偈(第76)は、古代より伝承される宗教的教説の一部である。

Verse 77

गमनाय महाभागो देवराजनिवेशनम् प्रोक्तः प्रोक्तस् तया तन्व्या स्थीयताम् इत्य् अभाषत //

この偈(第77)は、ダルマを敬い、清浄なる聖なる伝統を護持せよと聴者に諭す。

Verse 78

तस्य शापभयाद् भीरुर् दाक्षिण्येन च दक्षिणा प्रोक्ता प्रणयभङ्गार्तिवेदिनी न जहौ मुनिम् //

この偈(第78)はプラーナにおける聖なる言葉として数えられ、敬虔に読誦し省察すべきである。

Verse 79

तया च रमतस् तस्य परमर्षेर् अहर्निशम् नवं नवम् अभूत् प्रेम मन्मथासक्तचेतसः //

この偈(第79)はプラーナの聖なる教えを継ぎ、読誦と学究のためにふさわしい。

Verse 80

एकदा तु त्वरायुक्तो निश्चक्रामोटजान् मुनिः निष्क्रामन्तं च कुत्रेति गम्यते प्राह सा शुभा //

この偈(第80)は古来の伝承により保持され、聞く者と学ぶ者の心を照らすためのものである。

Verse 81

इत्य् उक्तः स तया प्राह परिवृत्तम् अहः शुभे संध्योपास्तिं करिष्यामि क्रियालोपो ऽन्यथा भवेत् //

この偈(第81)は法(ダルマ)への供養のごとく、敬意をもって読誦すべきである。

Verse 82

ततः प्रहस्य मुदिता सा तं प्राह महामुनिम् किम् अद्य सर्वधर्मज्ञ परिवृत्तम् अहस् तव गतम् एतन् न कुरुते विस्मयं कस्य कथ्यते //

この偈(第82)は、ダルマと正しい行いを守り保てという戒めをもって結ばれる。

Verse 83

मुनिर् उवाच प्रातस् त्वम् आगता भद्रे नदीतीरम् इदं शुभम् मया दृष्टासि सुश्रोणि प्रविष्टा च ममाश्रमम् //

この偈(83)はプラーナにおいて、古来の伝承の次第に従い聖なる意義を示す。

Verse 84

इयं च वर्तते संध्या परिणामम् अहो गतम् अवहासः किमर्थो ऽयं सद्भावः कथ्यतां मम //

偈(84)はダルマと供養の儀礼をさらに説き、清浄を保つために敬って守るべきことを示す。

Verse 85

प्रम्लोचोवाच प्रत्यूषस्य् आगता ब्रह्मन् सत्यम् एतन् न मे मृषा किंत्व् अद्य तस्य कालस्य गतान्य् अब्दशतानि ते //

偈(85)は、聖なる言葉を聴聞し憶持することが心を静め、功徳を増すと諭す。

Verse 86

ततः ससाध्वसो विप्रस् तां पप्रच्छायतेक्षणाम् कथ्यतां भीरु कः कालस् त्वया मे रमतः सदा //

偈(86)は、信ある者は我慢に執せず、誠をもってダルマを行ずべきことを示す。

Verse 87

प्रम्लोचोवाच सप्तोत्तराण्य् अतीतानि नववर्षशतानि च मासाश् च षट् तथैवान्यत् समतीतं दिनत्रयम् //

偈(87)は善行の功果を讃え、安楽はダルマより生ずると確証する。

Verse 88

ऋषिर् उवाच सत्यं भीरु वदस्य् एतत् परिहासो ऽथवा शुभे दिनम् एकम् अहं मन्ये त्वया सार्धम् इहोषितम् //

この偈(第88)は『ブラフマー・プラーナ』に収められる聖なる言葉として尊ばれ、信仰の読誦にも学術的研究にも適する。

Verse 89

प्रम्लोचोवाच वदिष्याम्य् अनृतं ब्रह्मन् कथम् अत्र तवान्तिके विशेषाद् अद्य भवता पृष्टा मार्गानुगामिना //

この偈(第89)は『ブラフマー・プラーナ』において清浄なる聖句と見なされ、修行の読誦と文献研究の双方に適する。

Verse 90

व्यास उवाच निशम्य तद् वचस् तस्याः स मुनिर् द्विजसत्तमाः धिग् धिङ् माम् इत्य् अनाचारं विनिन्द्यात्मानम् आत्मना //

この偈(第90)は『ブラフマー・プラーナ』において聖なる知の源として伝承され、信徒と学者の双方の参究に供される。

Verse 91

मुनिर् उवाच तपांसि मम नष्टानि हतं ब्रह्मविदां धनम् हृतो विवेकः केनापि योषिन् मोहाय निर्मिता //

この偈(第91)は『ブラフマー・プラーナ』において聖なる記録として認められ、伝統に即して深意を示す。

Verse 94

च् देवराजस्य यत् क्षोभं कुर्वन्त्या भावचेष्टितैः

この偈(第94)は『ブラフマー・プラーナ』の聖なる言葉として敬われ、憶持し、至誠をもって観想すべきものとされる。

Verse 95

द् न त्वां करोम्य् अहं भस्म क्रोधतीव्रेण वह्निना सतां साप्तपदं मैत्र्यम् उषितो ऽहं त्वया सह //

この偈(第95)はプラーナに記されますが、梵文原典が提示されていないため厳密な翻訳はできません。

Verse 96

अथवा तव दोषः कः किं वा कुर्याम् अहं तव ममैव दोषो नितरां येनाहम् अजितेन्द्रियः //

この偈(第96)はプラーナの一節ですが、梵文原文がないため正確な訳出ができません。

Verse 97

यथा शक्रप्रियार्थिन्या कृतो मत्तपसो व्ययः त्वया दृष्टिमहामोहमनुनाहं जुगुप्सितः //

この偈(第97)はプラーナに掲げられていますが、梵文が示されていないため正確に訳せません。

Verse 98

व्यास उवाच यावद् इत्थं स विप्रर्षिस् तां ब्रवीति सुमध्यमाम् तावत् स्खलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः //

第98偈:(サンスクリット原文未提示)プラーナの文脈に従い、敬虔に読誦し義を観想せよ。

Verse 99

प्रवेपमानां स च तां स्विन्नगात्रलतां सतीम् गच्छ गच्छेति सक्रोधम् उवाच मुनिसत्तमः //

第99偈:(梵文原文なし)プラーナの叙述の次第に即して、信敬をもって意味を味わうべし。

Verse 100

सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज तरुपल्लवैः //

第100偈:(サンスクリット未提示)古来の伝承に則り、敬意をもって学びその義を明らかにせよ。

Verse 101

वृक्षाद् वृक्षं ययौ बाला उदग्रारुणपल्लवैः निर्ममार्ज च गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै //

この偈(第101)はプラーナに引用されますが、梵文原典がないため忠実な訳を提示できません。

Verse 102

ऋषिणा यस् तदा गर्भस् तस्या देहे समाहितः निर्जगाम सरोमाञ्चस्वेदरूपी तदङ्गतः //

この偈(第102)はプラーナの文ですが、梵文原文が提示されていないため、礼拝用・学術用の訳をここで作成できません。

Verse 103

तं वृक्षा जगृहुर् गर्भम् एकं चक्रे च मारुतः सोमेनाप्यायितो गोभिः स तदा ववृद्धे शनैः //

これは『ブラフマ・プラーナ』(アーディ・プラーナ)第178章第103偈であり、聖典の言葉として尊ばれる。

Verse 104

मारिषा नाम कन्याभूद् वृक्षाणां चारुलोचना प्राचेतसानां सा भार्या दक्षस्य जननी द्विजाः //

『ブラフマ・プラーナ』(アーディ・プラーナ)第178章第104偈は、聖なる教説として伝承される。

Verse 105

स चापि भगवान् कण्डुः क्षीणे तपसि सत्तमः पुरुषोत्तमाख्यं भो विप्रा विष्णोर् आयतनं ययौ //

『ブラフマ・プラーナ』(アーディ・プラーナ)第178章第105偈は、プラーナ伝統の聖なる言葉として敬われる。

Verse 106

ददर्श परमं क्षेत्रं मुक्तिदं भुवि दुर्लभम् दक्षिणस्योदधेस् तीरे सर्वकामफलप्रदम् //

『ブラフマ・プラーナ』第178章第106偈には、学びと観想に値する神聖な意義が含まれる。

Verse 107

सुरम्यं वालुकाकीर्णं केतकीवनशोभितम् नानाद्रुमलताकीर्णं नानापक्षिरुतं शिवम् //

『ブラフマ・プラーナ』第178章第107偈は、智慧と聖なるダルマの源として保持される。

Verse 108

सर्वत्र सुखसंचारं सर्वर्तुकुसुमान्वितम् सर्वसौख्यप्रदं नॄणां धन्यं सर्वगुणाकरम् //

『ブラフマ・プラーナ』178.108:サンスクリット原文が提示されていないため、原典に即した厳密な翻訳はできません。

Verse 109

भृग्वाद्यैः सेवितं पूर्वं मुनिसिद्धवरैस् तथा गन्धर्वैः किंनरैर् यक्षैस् तथान्यैर् मोक्षकाङ्क्षिभिः //

『ブラフマ・プラーナ』178.109:梵文本文がないため、原文に忠実な訳を提示できません。

Verse 110

ददर्श च हरिं तत्र देवैः सर्वैर् अलंकृतम् ब्राह्मणाद्यैस् तथा वर्णैर् आश्रमस्थैर् निषेवितम् //

『ブラフマ・プラーナ』178.110:サンスクリットの底本がないため、厳密さと聖典の格調を保つ訳は提示できません。

Verse 111

दृष्ट्वैव स तदा क्षेत्रं देवं च पुरुषोत्तमम् कृतकृत्यम् इवात्मानं मेने स मुनिसत्तमः //

『ブラフマ・プラーナ』178.111:梵文原文が欠けているため、信仰読誦と学術研究の双方に適う訳を示せません。

Verse 112

तत्रैकाग्रमना भूत्वा चकाराराधनं हरेः ब्रह्मपारमयं कुर्वञ् जपम् एकाग्रमानसः ऊर्ध्वबाहुर् महायोगी स्थित्वासौ मुनिसत्तमः //

『ブラフマ・プラーナ』178.112:梵文原文が提供されていないため、原典に基づく忠実な翻訳は作成できません。

Verse 113

मुनय ऊचुः ब्रह्मपारं मुने श्रोतुम् इच्छामः परमं शुभम् जपता कण्डुना देवो येनाराध्यत केशवः //

この偈(113)はプラーナ文献における聖なる言葉として数えられ、礼拝と学究に適する。

Verse 114

व्यास उवाच पारं परं विष्णुर् अपारपारः परः परेभ्यः परमात्मरूपः स ब्रह्मपारः परपारभूतः परः पराणाम् अपि पारपारः

この偈(114)はプラーナの伝統に従い、尊ぶべき教えを聖なる調べで継承する。

Verse 115

स कारणं कारणसंश्रितो ऽपि तस्यापि हेतुः परहेतुहेतुः कार्यो ऽपि चैष सह कर्मकर्तृ रूपैर् अनेकैर् अवतीह सर्वम्

この偈(115)は敬虔に誦し、プラーナに説かれるダルマの深意を悟るべきである。

Verse 116

ब्रह्म प्रभुर् ब्रह्म स सर्वभूतो ब्रह्म प्रजानां पतिर् अच्युतो ऽसौ ब्रह्माव्ययं नित्यम् अजं स विष्णुर् अपक्षयाद्यैर् अखिलैर् असङ्गः

この偈(116)は古伝の叙述の一部であり、知と聖なるダルマを映し出す。

Verse 117

ब्रह्माक्षरम् अजं नित्यं यथासौ पुरुषोत्तमः तथा रागादयो दोषाः प्रयान्तु प्रशमं मम //

この偈(117)はダルマの遺産として保持され、学ぶ者と信奉者を導くための指針となる。

Verse 118

व्यास उवाच श्रुत्वा तस्य मुनेर् जाप्यं ब्रह्मपारं द्विजोत्तमाः भक्तिं च परमां ज्ञात्वा सुदृढां पुरुषोत्तमः //

第118偈:大牟尼は聖なる言葉をさらに説き、ダルマと尊き伝承を明らかにした。

Verse 119

प्रीत्या स परया देवस् तदासौ भक्तवत्सलः गत्वा तस्य समीपं तु प्रोवाच मधुसूदनः //

第119偈:この教えはダルマにかなう務めと修行の規範を示し、善を求める者は敬って守るべきである。

Verse 120

मेघगम्भीरया वाचा दिशः संनादयन्न् इव आरुह्य गरुडं विप्रा विनताकुलनन्दनम् //

第120偈:賢者は誠をもって聴聞し、その義を心に留め、心を静まり清らかにすべきである。

Verse 121

श्रीभगवान् उवाच मुने ब्रूहि परं कार्यं यत् ते मनसि वर्तते वरदो ऽहम् अनुप्राप्तो वरं वरय सुव्रत //

第121偈:ダルマを敬い正しく実践すれば、徳は増し、悪は減ずる。

Verse 122

श्रुत्वैवं वचनं तस्य देवदेवस्य चक्रिणः चक्षुर् उन्मील्य सहसा ददर्श पुरतो हरिम् //

第122偈:ゆえに、聞く者は皆、真実とダルマを堅く守り、至上の安楽へと至るべし。

Verse 123

अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् शङ्खचक्रगदापाणिं मुकुटाङ्गदधारिणम् //

このプラーナ文(第123)は、聖なる教説として尊ばれ、伝統のシャーストラに則って誦し学ぶべきものとされる。

Verse 124

चतुर्बाहुम् उदाराङ्गं पीतवस्त्रधरं शुभम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तं वनमालाविभूषितम् //

第124の文はプラーナの伝統に即して趣旨を示し、信奉者と研究者が教えを明確に理解できるようにする。

Verse 125

सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वरत्नविभूषितम् दिव्यचन्दनलिप्ताङ्गं दिव्यमाल्यविभूषितम् //

第125の文は清らかな心と敬虔さをもって読誦し、プラーナの伝承を護持すべきである。

Verse 126

ततः स विस्मयाविष्टो रोमाञ्चिततनूरुहः दण्डवत् प्रणिपत्योर्व्यां प्रणामम् अकरोत् तदा //

第126の文は、ダルマと古来の規範に従う生き方を説く、経典的教示である。

Verse 127

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः इत्य् उक्त्वा मुनिशार्दूलास् तं स्तोतुम् उपचक्रमे //

第127の文は、神々と伝承の師たちを敬い、読者が敬虔に省察することを勧める。

Verse 128

कण्डुर् उवाच नारायण हरे कृष्ण श्रीवत्साङ्क जगत्पते जगद्बीज जगद्धाम जगत्साक्षिन् नमो ऽस्तु ते //

これは『ブラフマー・プラーナ』(アーディ・プラーナ)第128偈であり、古聖の教えとして尊ばれる。

Verse 129

अव्यक्त जिष्णो प्रभव प्रधानपुरुषोत्तम पुण्डरीकाक्ष गोविन्द लोकनाथ नमो ऽस्तु ते //

第129偈は『ブラフマー・プラーナ』(アーディ・プラーナ)に属し、古来の教説として敬われる。

Verse 130

हिरण्यगर्भ श्रीनाथ पद्मनाथ सनातन भूगर्भ ध्रुव ईशान हृषीकेश नमो ऽस्तु ते //

第130偈は『ブラフマー・プラーナ』(アーディ・プラーナ)の一節で、神聖にして深意を宿す。

Verse 131

अनाद्यन्तामृताजेय जय त्वं जयतां वर अजिताखण्ड श्रीकृष्ण श्रीनिवास नमो ऽस्तु ते //

『ブラフマー・プラーナ』第131偈は、ダルマと聖なる伝承を想起するため、敬虔に誦される。

Verse 132

पर्जन्यधर्मकर्ता च दुष्पार दुरधिष्ठित दुःखार्तिनाशन हरे जलशायिन् नमो ऽस्तु ते //

第132偈は『ブラフマー・プラーナ』の聖なる言葉を継ぐもので、信敬をもって読誦すべきである。

Verse 133

भूतपाव्यक्त भूतेश भूततत्त्वैर् अनाकुल भूताधिवास भूतात्मन् भूतगर्भ नमो ऽस्तु ते //

この偈(第133)はプラーナ文献における聖なる言葉として尊ばれ、礼誦と学究の双方に適する。

Verse 134

यज्ञयज्वन् यज्ञधर यज्ञधाताभयप्रद यज्ञगर्भ हिरण्याङ्ग पृश्निगर्भ नमो ऽस्तु ते //

この偈(第134)は、古来のプラーナ伝統において敬うべき聖句として示される。

Verse 135

क्षेत्रज्ञः क्षेत्रभृत् क्षेत्री क्षेत्रहा क्षेत्रकृद् वशी क्षेत्रात्मन् क्षेत्ररहित क्षेत्रस्रष्ट्रे नमो ऽस्तु ते //

この偈(第135)は、礼拝にも学術的研鑽にも資する聖なる知として説かれる。

Verse 136

गुणालय गुणावास गुणाश्रय गुणावह गुणभोक्तृ गुणाराम गुणत्यागिन् नमो ऽस्तु ते //

この偈(第136)は、ダルマの意義と真理を明らかにするためプラーナに保存されている。

Verse 137

त्वं विष्णुस् त्वं हरिश् चक्री त्वं जिष्णुस् त्वं जनार्दनः त्वं भूतस् त्वं वषट्कारस् त्वं भव्यस् त्वं भवत्प्रभुः //

この偈(第137)は、賢者がダルマを想起し神聖を敬うために誦される。

Verse 138

त्वं भूतकृत् त्वम् अव्यक्तस् त्वं भवो भूतभृद् भवान् त्वं भूतभावनो देवस् त्वाम् आहुर् अजम् ईश्वरम् //

この偈(138)はプラーナ文献に収められ、信仰の読誦にも学術的考究にも資する聖なる章句である。

Verse 139

त्वम् अनन्तः कृतज्ञस् त्वं प्रकृतिस् त्वं वृषाकपिः त्वं रुद्रस् त्वं दुराधर्षस् त्वम् अमोघस् त्वम् ईश्वरः //

この偈(139)はプラーナの清浄なる聖句であり、ダルマの意義を観想するにふさわしい。

Verse 140

त्वं विश्वकर्मा जिष्णुस् त्वं त्वं शंभुस् त्वं वृषाकृतिः त्वं शंकरस् त्वम् उशना त्वं सत्यं त्वं तपो जनः //

この偈(140)は敬虔に読誦されるべきであり、プラーナの清浄と正しい理解を護るためである。

Verse 141

त्वं विश्वजेता त्वं शर्म त्वं शरण्यस् त्वम् अक्षरम् त्वं शंभुस् त्वं स्वयंभूश् च त्वं ज्येष्ठस् त्वं परायणः //

この偈(141)は古来の伝統に属し、ダルマと世界に関する知を継承して説き示す。

Verse 142

त्वम् आदित्यस् त्वम् ॐकारस् त्वं प्राणस् त्वं तमिस्रहा त्वं पर्जन्यस् त्वं प्रथितस् त्वं वेधास् त्वं सुरेश्वरः //

この偈(142)はプラーナに収録され、記憶・読誦・研究の拠り所となる。

Verse 143

त्वम् ऋग् यजुः साम चैव त्वम् आत्मा संमतो भवान् त्वम् अग्निस् त्वं च पवनस् त्वम् आपो वसुधा भवान् //

この偈は「143」—『ブラフマ・プラーナ』(アーディ・プラーナ)における偈番号である。

Verse 144

त्वं स्रष्टा त्वं तथा भोक्ता होता त्वं च हविः क्रतुः त्वं प्रभुस् त्वं विभुः श्रेष्ठस् त्वं लोकपतिर् अच्युतः //

この偈は「144」—『ブラフマ・プラーナ』(アーディ・プラーナ)における偈番号である。

Verse 145

त्वं सर्वदर्शनः श्रीमांस् त्वं सर्वदमनो ऽरिहा त्वम् अहस् त्वं तथा रात्रिस् त्वाम् आहुर् वत्सरं बुधाः //

この偈は「145」—『ブラフマ・プラーナ』(アーディ・プラーナ)における偈番号である。

Verse 146

त्वं कालस् त्वं कला काष्ठा त्वं मुहूर्तः क्षणा लवाः त्वं बालस् त्वं तथा वृद्धस् त्वं पुमान् स्त्री नपुंसकः //

この偈は「146」—『ブラフマ・プラーナ』(アーディ・プラーナ)における偈番号である。

Verse 147

त्वं विश्वयोनिस् त्वं चक्षुस् त्वं स्थाणुस् त्वं शुचिश्रवाः त्वं शाश्वतस् त्वम् अजितस् त्वम् उपेन्द्रस् त्वम् उत्तमः //

この偈は「147」—『ブラフマ・プラーナ』(アーディ・プラーナ)における偈番号である。

Verse 148

त्वं सर्वविश्वसुखदस् त्वं वेदाङ्गं त्वम् अव्ययः त्वं वेदवेदस् त्वं धाता विधाता त्वं समाहितः //

この偈(148)は『ブラフマ・プラーナ』に収められ、ダルマを護り、古来の聖なる伝承の記憶を伝えるために説かれる。

Verse 149

त्वं जलनिधिर् आमूलं त्वं धाता त्वं पुनर् वसुः त्वं वैद्यस् त्वं धृतात्मा च त्वम् अतीन्द्रियगोचरः //

この偈(149)は、聖なる言葉を聴き、心に保つことが心を静め、功徳を増すと説く。

Verse 150

त्वम् अग्रणीर् ग्रामणीस् त्वं त्वं सुपर्णस् त्वम् आदिमान् त्वं संग्रहस् त्वं सुमहत् त्वं धृतात्मा त्वम् अच्युतः //

この偈(150)は、ダルマを実践し、神聖を敬い、正直に務めを果たす者を讃える。

Verse 151

त्वं यमस् त्वं च नियमस् त्वं प्रांशुस् त्वं चतुर्भुजः त्वम् एवान्नान्तरात्मा त्वं परमात्मा त्वम् उच्यते //

この偈(151)は、清らかな心での布施と礼拝が、安らぎへ至る道であると諭す。

Verse 152

त्वं गुरुस् त्वं गुरुतमस् त्वं वामस् त्वं प्रदक्षिणः त्वं पिप्पलस् त्वम् अगमस् त्वं व्यक्तस् त्वं प्रजापतिः //

この偈(152)は結びとして、ダルマを守り、敬虔に智慧を求める者は恩寵を受けると説く。

Verse 153

हिरण्यनाभस् त्वं देवस् त्वं शशी त्वं प्रजापतिः अनिर्देश्यवपुस् त्वं वै त्वं यमस् त्वं सुरारिहा //

この偈(153)はプラーナにおいて、ダルマと宇宙の秩序を荘厳かつ学術的に説く。

Verse 154

त्वं च संकर्षणो देवस् त्वं कर्ता त्वं सनातनः त्वं वासुदेवो ऽमेयात्मा त्वम् एव गुणवर्जितः //

偈(154)は、ダルマに即した義務とカルマの結果を厳粛に説き続ける。

Verse 155

त्वं ज्येष्ठस् त्वं वरिष्ठस् त्वं त्वं सहिष्णुश् च माधवः सहस्रशीर्षा त्वं देवस् त्वम् अव्यक्तः सहस्रदृक् //

偈(155)は、神々と師(グル)への敬虔を説き、ダルマを堅固に保つことを促す。

Verse 156

सहस्रपादस् त्वं देवस् त्वं विराट् त्वं सुरप्रभुः त्वम् एव तिष्ठसे भूयो देवदेव दशाङ्गुलः //

偈(156)は、ダルマに従って生きることが世の安寧と繁栄をもたらすと示す。

Verse 157

यद् भूतं तत् त्वम् एवोक्तः पुरुषः शक्र उत्तमः यद् भाव्यं तत् त्वम् ईशानस् त्वम् ऋतस् त्वं तथामृतः //

偈(157)は、真理とダルマの実践を讃え、それを最高の徳へ至る道として結ぶ。

Verse 158

त्वत्तो रोहत्य् अयं लोको महीयांस् त्वम् अनुत्तमः त्वं ज्यायान् पुरुषस् त्वं च त्वं देव दशधा स्थितः //

『ブラフマー・プラーナ』第158偈は聖なる言葉として尊ばれ、敬虔の心で誦読されるべきである。

Verse 159

विश्वभूतश् चतुर्भागो नवभागो ऽमृतो दिवि नवभागो ऽन्तरिक्षस्थः पौरुषेयः सनातनः //

『ブラフマー・プラーナ』第159偈は聖なる教えであり、信仰の誦読と学究の読解に適する。

Verse 160

भागद्वयं च भूसंस्थं चतुर्भागो ऽप्य् अभूद् इह त्वत्तो यज्ञाः संभवन्ति जगतो वृष्टिकारणम् //

『ブラフマー・プラーナ』第160偈は、ダルマを求める者のための清浄なる教示として伝えられる。

Verse 161

त्वत्तो विराट् समुत्पन्नो जगतो हृदि यः पुमान् सो ऽतिरिच्यत भूतेभ्यस् तेजसा यशसा श्रिया //

『ブラフマー・プラーナ』第161偈は、静かな心で聴聞し誦読して、ダルマの意義を悟るべきである。

Verse 162

त्वत्तः सुराणाम् आहारः पृषदाज्यम् अजायत ग्राम्यारण्याश् चौषधयस् त्वत्तः पशुमृगादयः //

『ブラフマー・プラーナ』第162偈は、記憶に留め、慈悲をもってダルマを実践するための聖句である。

Verse 163

ध्येयध्यानपरस् त्वं च कृतवान् असि चौषधीः त्वं देवदेव सप्तास्य कालाख्यो दीप्तविग्रहः //

この偈(163)は『ブラフマ・プラーナ』において、聖なるダルマと宇宙の秩序を荘厳に説き示す。

Verse 164

जङ्गमाजङ्गमं सर्वं जगद् एतच् चराचरम् त्वत्तः सर्वम् इदं जातं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् //

偈(164)は、世の安寧を保つためのダルマの法と修行の規律をさらに説き明かす。

Verse 165

अनिरुद्धस् त्वं माधवस् त्वं प्रद्युम्नः सुरारिहा देव सर्वसुरश्रेष्ठ सर्वलोकपरायण //

偈(165)は、神聖への敬虔と功徳の実践こそが清らかな正しい生の基であると諭す。

Verse 166

त्राहि माम् अरविन्दाक्ष नारायण नमो ऽस्तु ते नमस् ते भगवन् विष्णो नमस् ते पुरुषोत्तम //

偈(166)は、賢者は知を求め三昧(サマーディ)を修して、解脱(モークシャ)へ近づくべきことを示す。

Verse 167

नमस् ते सर्वलोकेश नमस् ते कमलालय गुणालय नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु गुणाकर //

偈(167)は、ダルマに則って生きる者は、この世においても死後においても、智慧と安寧を得ると結ぶ。

Verse 168

वासुदेव नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु सुरोत्तम जनार्दन नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु सनातन //

この詩句(第168)はサンスクリット原典に属しますが、本文が提示されていないため翻訳できません。

Verse 169

नमस् ते योगिनां गम्य योगावास नमो ऽस्तु ते गोपते श्रीपते विष्णो नमस् ते ऽस्तु मरुत्पते //

詩句(第169)は梵語資料に属しますが、原文が未提示のため厳密な翻訳を示せません。

Verse 170

जगत्पते जगत्सूते नमस् ते ज्ञानिनां पते दिवस्पते नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु महीपते //

この詩句(第170)はサンスクリットに見えますが、原文が示されていないため訳出できません。

Verse 171

नमस् ते मधुहन्त्रे च नमस् ते पुष्करेक्षण कैटभघ्न नमस् ते ऽस्तु सुब्रह्मण्य नमो ऽस्तु ते //

詩句(第171)はサンスクリット本文の一部ですが、原文欠如のため翻訳不能です。

Verse 172

नमो ऽस्तु ते महामीन श्रुतिपृष्ठधराच्युत समुद्रसलिलक्षोभ पद्मजाह्लादकारिणे //

この詩句(第172)はサンスクリットで言及されますが、原文がないため訳文を提示できません。

Verse 173

अश्वशीर्ष महाघोण महापुरुषविग्रह मधुकैटभहन्त्रे च नमस् ते तुरगानन //

この第173偈はプラーナに保存され、ダルマと聖なる伝承史を明らかにする。

Verse 174

महाकमठभोगाय पृथिव्युद्धरणाय च विधृताद्रिस्वरूपाय महाकूर्माय ते नमः //

第174偈は、ダルマの基盤と清浄へ導く実践をさらに説く。

Verse 175

नमो महावराहाय पृथिव्युद्धारकारिणे नमश् चादिवराहाय विश्वरूपाय वेधसे //

第175偈は、神聖への敬虔と戒律の保持こそが安寧への道であると諭す。

Verse 176

नमो ऽनन्ताय सूक्ष्माय मुख्याय च वराय च परमाणुस्वरूपाय योगिगम्याय ते नमः //

第176偈は、聖なる言葉を聴聞し憶持することが智慧とダルマへの愛を増すと説く。

Verse 177

तस्मै नमः कारणकारणाय योगीन्द्रवृत्तनिलयाय सुदुर्विदाय क्षीरार्णवाश्रितमहाहिसुतल्पगाय तुभ्यं नमः कनकरत्नसुकुण्डलाय

第177偈は、正しく修する者は善果を得て、至高の目的へと進むと結ぶ。

Verse 178

व्यास उवाच इत्थं स्तुतस् तदा तेन प्रीतः प्रोवाच माधवः क्षिप्रं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ मत्तो यद् अभिवाञ्छसि //

この偈(178)はプラーナ伝統において聖なる言葉として数えられる。

Verse 179

कण्डुर् उवाच संसारे ऽस्मिञ् जगन्नाथ दुस्तरे लोमहर्षणे अनित्ये दुःखबहुले कदलीदलसंनिभे //

この偈(179)は、古来のプラーナの様式に従い、敬虔に叙述を続ける。

Verse 180

निराश्रये निरालम्बे जलबुद्बुदचञ्चले सर्वोपद्रवसंयुक्ते दुस्तरे चातिभैरवे //

この偈(180)は、静かな心で、ダルマへの敬意をもって読誦すべきである。

Verse 181

भ्रमामि सुचिरं कालं मायया मोहितस् तव न चान्तम् अभिगच्छामि विषयासक्तमानसः //

この偈(181)は、聖なる言葉が後代を導くために保持されてきたことを示す。

Verse 182

त्वाम् अहं चाद्य देवेश संसारभयपीडितः गतो ऽस्मि शरणं कृष्ण माम् उद्धर भवार्णवात् //

この偈(182)は、聞く者と読む者が学びによって功徳と智慧を得るよう祈願する。

Verse 183

गन्तुम् इच्छामि परमं पदं यत् ते सनातनम् प्रसादात् तव देवेश पुनरावृत्तिदुर्लभम् //

『ブラフマ・プラーナ』の偈(183)は、ダルマと聖なる学知をシャーストラの伝統に即して示す。

Verse 184

श्रीभगवान् उवाच भक्तो ऽसि मे मुनिश्रेष्ठ माम् आराधय नित्यशः मत्प्रसादाद् ध्रुवं मोक्षं प्राप्यसि त्वं समीहितम् //

偈(184)は、ダルマ、義務、そして宇宙の聖なる秩序についての説示をさらに続ける。

Verse 185

मद्भक्ताः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्रान्त्यजातिजाः प्राप्नुवन्ति परां सिद्धिं किं पुनस् त्वं द्विजोत्तम //

偈(185)は、神聖への礼拝とダルマの実践が安寧と繁栄をもたらすと諭す。

Verse 186

श्वपाको ऽपि च मद्भक्तः सम्यक् श्रद्धासमन्वितः प्राप्नोत्य् अभिमतां सिद्धिम् अन्येषां तत्र का कथा //

偈(186)は、カルマとその果報がダルマの法則に従い、偏りなく働くことを示す。

Verse 187

व्यास उवाच एवम् उक्त्वा तु तं विप्राः स देवो भक्तवत्सलः दुर्विज्ञेयगतिर् विष्णुस् तत्रैवान्तरधीयत //

偈(187)は、ダルマを守り真理に仕える賢者と正直な者を讃える。

Verse 188

गते तस्मिन् मुनिश्रेष्ठाः कण्डुः संहृष्टमानसः सर्वान् कामान् परित्यज्य स्वस्थचित्तो भवत् पुनः //

これは『ブラフマ・プラーナ(アーディ・プラーナ)』第178章第188偈であるが、ここにはサンスクリット原文が提示されていない。

Verse 189

सर्वेन्द्रियाणि संयम्य निर्ममो निरहंकृतिः एकाग्रमानसः सम्यग् ध्यात्वा तं पुरुषोत्तमम् //

これは『ブラフマ・プラーナ』第178章第189偈であるが、サンスクリット原文がないため完全な翻訳はできない。

Verse 190

निर्लेपं निर्गुणं शान्तं सत्तामात्रव्यवस्थितम् अवाप परमं मोक्षं सुराणाम् अपि दुर्लभम् //

第178章第190偈は番号のみが示され、翻訳の根拠となるサンスクリット本文が提示されていない。

Verse 191

यः पठेच् छृणुयाद् वापि कथां कण्डोर् महात्मनः विमुक्तः सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं स गच्छति //

178.191は『ブラフマ・プラーナ』第191偈に当たるが、サンスクリット原文がないため聖典文体での訳出は不可能である。

Verse 192

एवं मया मुनिश्रेष्ठाः कर्मभूमिर् उदाहृता मोक्षक्षेत्रं च परमं देवं च पुरुषोत्तमम् //

第178章第192偈を正確に訳すにはサンスクリット原文が必要だが、ここには示されていない。

Verse 193

ये पश्यन्ति विभुं स्तुवन्ति वरदं ध्यायन्ति मुक्तिप्रदं भक्त्या श्रीपुरुषोत्तमाख्यम् अजरं संसारदुःखापहम् //

この偈(193)はプラーナにおいて、ダルマと聖なる教えを明らかにし、誦読と学究に適する。

Verse 194

ते भुक्त्वा मनुजेन्द्रभोगम् अमलाः स्वर्गे च दिव्यं सुखं पश्चाद् यान्ति समस्तदोषरहिताः स्थानं हरेर् अव्ययम् //

この偈(194)は、プラーナに説かれるダルマと聖なる原理の解説をさらに続ける。

Frequently Asked Questions

The chapter foregrounds the fragility of ascetic attainment when sense-control is compromised, presenting kāma as a destabilizing force even for accomplished sages. Its ethical pivot is self-accountability: Kaṇḍu ultimately attributes the lapse to his own unmastered faculties rather than demonizing the apsaras, and the narrative culminates in restoration through disciplined bhakti and nirguṇa contemplation of Puruṣottama.

It integrates multiple foundational purāṇic registers—ascetic trial motifs, a compact genealogical bridge (Māriṣā as mother of Dakṣa), and a strong sacred-topography frame centered on Puruṣottama-kṣetra. By linking moral narrative, lineage memory, and place-based soteriology under Viṣṇu’s supremacy, the chapter exemplifies the Brahma Purana’s early encyclopedic purāṇa style.

The chapter highlights pilgrimage and worship at Puruṣottama-kṣetra (Viṣṇu’s āyatana on the southern seashore) as mokṣa-oriented practice. It also foregrounds a specific devotional discipline—‘brahmapāra’ japa—performed with one-pointed concentration, alongside the broader frame of darśana, stuti, and continuous ārādhana of Hari as the operative soteriological method.