Home›Srimad Bhagavatam›Tritiya Skandha›Adhyaya 8›Shloka 20
←Previous Verse
Next Verse→

Srimad Bhagavatam — Tritiya Skandha, Shloka 20

Transmission of Bhāgavata Wisdom and Brahmā’s Vision of the Supreme Lord on Ananta

Devanagari script

तमस्यपारे विदुरात्मसर्गं विचिन्वतोऽभूत्सुमहांस्त्रिणेमि: । यो देहभाजां भयमीरयाण: परिक्षिणोत्यायुरजस्य हेति: ॥ २० ॥

Transliteration

tamasy apāre vidurātma-sargaṁ vicinvato ’bhūt sumahāṁs tri-ṇemiḥ yo deha-bhājāṁ bhayam īrayāṇaḥ parikṣiṇoty āyur ajasya hetiḥ

Translation

ヴィドゥラよ、ブラフマーがこのように自らの起源を探っているうちに、至大の時が訪れた。すなわちヴィシュヌの御手の永遠の輪であり、身を持つ者の心に死の恐れを呼び起こす。

Synonyms
तमसिin darkness
तमसि:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अपारेendless
अपारे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअपार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण of तमसि
विदुःthey know / have known
विदुः:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√विद् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
आत्म-सर्गम्self-creation
आत्म-सर्गम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + सर्ग (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष ‘आत्मनः सर्गः’ (self-creation); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विचिन्वतःof (him) searching
विचिन्वतः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeVerb
Rootवि-√चि (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘of (him) searching’
अभूत्arose / became
अभूत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सुमहान्very great
सुमहान्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + महान् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of त्रिणेमिः
त्रि-णेमिःthe three-rimmed (wheel/time)
त्रि-णेमिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या, प्रातिपदिक) + नेमि (प्रातिपदिक)
Formसमास: द्विगु (numerical) ‘त्रयः नेमयः यस्य’ (three-rimmed); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यःwhich / who
यः:
सम्बन्ध (Relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देह-भाजाम्of embodied beings
देह-भाजाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक) + भाज् (प्रातिपदिक; from √भज्)
Formसमास: तत्पुरुष ‘देहं भजन्ति/धारयन्ति’ (embodied beings); पुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
भयम्fear
भयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ईरयाणःproducing / stirring up
ईरयाणः:
कर्ता-विशेषण (Agent participle)
TypeVerb
Root√ईर्/ईरय् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present middle participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिक्षिणोतिwears away / diminishes
परिक्षिणोति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootपरि-√क्षि (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
आयुःlife-span
आयुः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अजस्यof Aja (Brahmā)
अजस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
हेतिःweapon; (here) the destroying force
हेतिः:
कर्ता (Karta/Subject; appositional)
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to त्रिणेमिः
Characters & Entities
V
Vidura
B
Brahma
A
Aja (the Unborn Lord)

FAQs

This verse describes Time as the Lord’s powerful wheel (tri-nemī) that awakens fear in embodied beings and steadily consumes their lifespan.

Maitreya is narrating cosmic creation to Vidura; here he explains that as Brahmā searched in darkness for the source of creation, the force of Time—an instrument of the unborn Lord—became manifest.

Remembering that time reduces life moment by moment encourages urgency in spiritual practice—prioritizing bhakti, self-discipline, and detachment from distractions.

←Previous Verse
Next Verse→