Srimad Bhagavatam — Tritiya Skandha, Shloka 30

Kāla-vibhāga: The Divisions of Time from Atom to Brahmā, and the Lord Beyond Time

Devanagari script

त्रिलोक्यां दह्यमानायां शक्त्या सङ्कर्षणाग्निना । यान्त्यूष्मणा महर्लोकाज्जनं भृग्वादयोऽर्दिता: ॥ ३० ॥

Transliteration

tri-lokyāṁ dahyamānāyāṁ śaktyā saṅkarṣaṇāgninā yānty ūṣmaṇā maharlokāj janaṁ bhṛgv-ādayo ’rditāḥ

Translation

サンカルシャナの口より放たれる火の力によって下方の三界が焼かれるとき、ブリグらマハルローカの大聖たちはその灼熱に苦しみ、ジャナローカへ移り住む。

Synonyms

• त्रिलोक्याम्: in the three worlds
• त्रिलोक्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (त्रयः लोकाः); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• दह्यमानायाम्: while being burnt
• दह्यमानायाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दह् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (Present passive participle); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (त्रिलोक्याम्) इत्यस्य विशेषण

• शक्त्या: by the power
• शक्त्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण

• सङ्कर्षणाग्निना: by Saṅkarṣaṇa’s fire
• सङ्कर्षणाग्निना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सङ्कर्षण + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सङ्कर्षणस्य अग्निः); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण

• यान्ति: go
• यान्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• ऊष्मणा: by heat
• ऊष्मणा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ऊष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण

• महर्लोकात्: from Maharloka
• महर्लोकात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: महर्लोक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (महर् + लोक); पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; अपादान

• जनम्: to Jana-loka / the people (there)
• जनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थे कर्म (destination as object)

• भृग्वादयः: Bhṛgu and others
• भृग्वादयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भृगु + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (भृगु-आदि); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृ

• अर्दिताः: afflicted/tormented
• अर्दिताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्द् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकाले कृदन्त (Past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (भृग्वादयः) इत्यस्य विशेषण

Characters & Entities

• Saṅkarṣaṇa
• Bhṛgu

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about pralaya (cosmic dissolution) and the three worlds?

This verse describes the three worlds being scorched during dissolution by the fire potency associated with Saṅkarṣaṇa, prompting exalted sages to relocate to higher realms.

Why do the sages like Bhṛgu leave Maharloka for Janaloka in Bhagavatam 3.11?

Because the heat generated during the dissolution becomes unbearable even in Maharloka, the sages move upward to Janaloka, a higher and safer planetary system at that stage.

What is the practical lesson of Bhagavatam 3.11.30 for modern life?

All material situations—even celestial ones—are temporary; lasting shelter is found by turning one’s consciousness toward the eternal Lord beyond cosmic change.