Adhyaya 6

Verse 1

श्रीशुक उवाच विरूप: केतुमाञ्छम्भुरम्बरीषसुतास्त्रय: । विरूपात् पृषदश्वोऽभूत्तत् पुत्रस्तु रथीतर: ॥ १ ॥

シュリー・シュカデーヴァは語った—アンバリーシャにはヴィルーパ、ケートゥマーン、シャンブという三人の पुत्रがいた。ヴィルーパからプṛஷадаśヴァが生まれ、その子がラティータラである。

Verse 2

रथीतरस्याप्रजस्य भार्यायां तन्तवेऽर्थित: । अङ्गिरा जनयामास ब्रह्मवर्चस्विन: सुतान् ॥ २ ॥

ラティータラには子がなかったため、彼は大聖アṅギラーに子孫を願い出た。アṅギラーはラティータラの妻の胎内に、ブラーフマナの威徳を備えた पुत्रたちをもうけた。

Verse 3

एते क्षेत्रप्रसूता वै पुनस्त्वाङ्गिरसा: स्मृता: । रथीतराणां प्रवरा: क्षेत्रोपेता द्विजातय: ॥ ३ ॥

彼らはラティータラの妻の胎（クシェートラ）から生まれたゆえラティータラの系統と呼ばれたが、アṅギラーの精から生じたためアṅギラーの系統とも記憶された。ラティータラの子孫の中で彼らは最も卓越し、その出生により द्विज（ブラーフマナ）と見なされた。

Verse 4

क्षुवतस्तु मनोर्जज्ञे इक्ष्वाकुर्घ्राणत: सुत: । तस्य पुत्रशतज्येष्ठा विकुक्षिनिमिदण्डका: ॥ ४ ॥

マヌの पुत्रはイークシュヴァークである。マヌがくしゃみをしたとき、その鼻孔からイークシュヴァークが生まれた。イークシュヴァーク王には百人の पुत्रがあり、その中でヴィククシ、ニミ、ダンダカーが最も著名であった。

Verse 5

तेषां पुरस्तादभवन्नार्यावर्ते नृपा नृप । पञ्चविंशति: पश्चाच्च त्रयो मध्येऽपरेऽन्यत: ॥ ५ ॥

その百人の子らのうち、二十五人はアーリヤーヴァルタの西方で王となり、二十五人は東方で王となった。三人の主要な子は中部を治め、他の子らは諸国でそれぞれ王となった。

Verse 6

स एकदाष्टकाश्राद्धे इक्ष्वाकु: सुतमादिशत् । मांसमानीयतां मेध्यं विकुक्षे गच्छ मा चिरम् ॥ ६ ॥

ある時、アシュタカー・シュラーダの供養に際し、イクシュヴァークは子に命じた。「ヴィククシよ、森へ行き、儀礼にふさわしい清浄な肉を持ち帰れ。急げ、遅れるな。」

Verse 7

तथेति स वनं गत्वा मृगान् हत्वा क्रियार्हणान् । श्रान्तो बुभुक्षितो वीर: शशं चाददपस्मृति: ॥ ७ ॥

「承知した」と彼は森へ赴き、供儀にふさわしい多くの獣を狩った。だが疲れと飢えにより、勇士は我を忘れ、仕留めた兎を食べてしまった。

Verse 8

शेषं निवेदयामास पित्रे तेन च तद्गुरु: । चोदित: प्रोक्षणायाह दुष्टमेतदकर्मकम् ॥ ८ ॥

ヴィククシは残りの肉を父王に捧げ、王は浄めのためヴァシシュタに渡した。だがヴァシシュタは一部がすでに食されていると見抜き、「これは穢れており、シュラーダの供物には不適である」と告げた。

Verse 9

ज्ञात्वा पुत्रस्य तत् कर्म गुरुणाभिहितं नृप: । देशान्नि:सारयामास सुतं त्यक्तविधिं रुषा ॥ ९ ॥

師より告げられて王は子の行いを知り、激しい怒りに燃えた。かくして規定を破ったヴィククシに国を去れと命じ、追放した。

Verse 10

स तु विप्रेण संवादं ज्ञापकेन समाचरन् । त्यक्त्वा कलेवरं योगी स तेनावाप यत् परम् ॥ १० ॥

絶対真理を説く大婆羅門ヴァシシュタの教えを対話によって受け、イクシュヴァーク王は離欲した。ヨーギーの規範に従い、身を捨てて後、至上の成就に到達した。

Verse 11

पितर्युपरतेऽभ्येत्य विकुक्षि: पृथिवीमिमाम् । शासदीजे हरिं यज्ञै: शशाद इति विश्रुत: ॥ ११ ॥

父が姿を消した後、ヴィククシは帰還してこの大地の王となり、至上主シュリー・ハリを満足させるため種々の祭祀を行って統治した。後に彼は「シャシャーダ」として名高くなった。

Verse 12

पुरञ्जयस्तस्य सुत इन्द्रवाह इतीरित: । ककुत्स्थ इति चाप्युक्त: श‍ृणु नामानि कर्मभि: ॥ १२ ॥

シャシャーダの子はプランジャヤで、インドラヴァーハとも呼ばれ、時にカクツタとも称された。彼が行いに応じて異なる名を得た次第を、私から聞きなさい。

Verse 13

कृतान्त आसीत् समरो देवानां सह दानवै: । पार्ष्णिग्राहो वृतो वीरो देवैर्दैत्यपराजितै: ॥ १३ ॥

かつて、天界の神々とダーナヴァの間に、死そのもののように苛烈な戦があった。ダイティヤに敗れた神々は勇士プランジャヤを助力として迎え、彼によって魔族を征服した。ゆえに彼は「プランジャヤ」と称えられた。

Verse 14

वचनाद् देवदेवस्य विष्णोर्विश्वात्मन: प्रभो: । वाहनत्वे वृतस्तस्य बभूवेन्द्रो महावृष: ॥ १४ ॥

神々の神にして宇宙のアートマンであるヴィシュヌの命により、インドラは彼の乗り物となることを受け入れ、大いなる牡牛となった。プランジャヤは、インドラが自らの担い手となることを条件に、魔族を討つと誓った。

Verse 15

स सन्नद्धो धनुर्दिव्यमादाय विशिखाञ्छितान् । स्तूयमानस्तमारुह्य युयुत्सु: ककुदि स्थित: ॥ १५ ॥ तेजसाप्यायितो विष्णो: पुरुषस्य महात्मन: । प्रतीच्यां दिशि दैत्यानां न्यरुणत् त्रिदशै: पुरम् ॥ १६ ॥

鎧で身を固め戦いを望むプランジャヤは、天なる弓と鋭い矢を取り、諸天の讃嘆の中で牡牛（インドラ）の背に乗り、その瘤に座した。ゆえに彼はカクツタと呼ばれた。

Verse 16

स सन्नद्धो धनुर्दिव्यमादाय विशिखाञ्छितान् । स्तूयमानस्तमारुह्य युयुत्सु: ककुदि स्थित: ॥ १५ ॥ तेजसाप्यायितो विष्णो: पुरुषस्य महात्मन: । प्रतीच्यां दिशि दैत्यानां न्यरुणत् त्रिदशै: पुरम् ॥ १६ ॥

内在主であり至上人格たる大聖ヴィシュヌの威光により力を得て、プランジャヤは諸天に囲まれ、西方のダイティヤの都を攻めた。

Verse 17

तैस्तस्य चाभूत्प्रधनं तुमुलं लोमहर्षणम् । यमाय भल्लैरनयद् दैत्यान् अभिययुर्मृधे ॥ १७ ॥

ダイティヤとプランジャヤの間に、聞けば身の毛もよだつ激戦が起こった。戦場で彼の前に進み出た者は皆、その矢によりただちにヤマラージャの住処へ送られた。

Verse 18

तस्येषुपाताभिमुखं युगान्ताग्निमिवोल्बणम् । विसृज्य दुद्रुवुर्दैत्या हन्यमाना: स्वमालयम् ॥ १८ ॥

インドラヴァーハの矢の雨は、劫末の滅火のごとく激しく燃えさかった。軍勢が討たれたのち生き残ったダイティヤたちは、それを避けてたちまち各々の家へ逃げ帰った。

Verse 19

जित्वा पुरं धनं सर्वं सश्रीकं वज्रपाणये । प्रत्ययच्छत् स राजर्षिरिति नामभिराहृत: ॥ १९ ॥

敵の都を征服すると、聖王プランジャヤは戦利の財宝のすべて、さらには敵の妻たちまでも、金剛杵を持つインドラに捧げた。ゆえに彼は行いに応じて、プランジャヤなど多くの名で称えられた。

Verse 20

पुरञ्जयस्य पुत्रोऽभूदनेनास्तत्सुत: पृथु: । विश्वगन्धिस्ततश्चन्द्रो युवनाश्वस्तु तत्सुत: ॥ २० ॥

プランジャヤの子はアネナーと呼ばれ、アネナーの子はプṛトゥ、プṛトゥの子はヴィシュヴァガンディ、ヴィシュヴァガンディの子はチャンドラ、そしてチャンドラの子がユヴァナーシュヴァであった。

Verse 21

श्रावस्तस्तत्सुतो येन श्रावस्ती निर्ममे पुरी । बृहदश्वस्तु श्रावस्तिस्तत: कुवलयाश्वक: ॥ २१ ॥

ユヴァナーシュヴァの子はシュラーヴァスタで、彼がシュラーヴァスティーという都を築いた。シュラーヴァスタの子はブリハダシュヴァ、その子がクヴァラヤーシュヴァである。

Verse 22

य: प्रियार्थमुतङ्कस्य धुन्धुनामासुरं बली । सुतानामेकविंशत्या सहस्रैरहनद् वृत: ॥ २२ ॥

聖仙ウタンカを喜ばせるため、強大なるクヴァラヤーシュヴァは、二万一千人の息子たちに囲まれて、ドゥンドゥという名のアスラを討ち滅ぼした。

Verse 23

धुन्धुमार इति ख्यातस्तत्सुतास्ते च जज्वलु: । धुन्धोर्मुखाग्निना सर्वे त्रय एवावशेषिता: ॥ २३ ॥ द‍ृढाश्व: कपिलाश्वश्च भद्राश्व इति भारत । द‍ृढाश्वपुत्रो हर्यश्वो निकुम्भस्तत्सुत: स्मृत: ॥ २४ ॥

マハーラージャ・パリークシトよ、このゆえにクヴァラヤーシュヴァは「ドゥンドゥマーラ（ドゥンドゥを討つ者）」として称えられる。だがドゥンドゥの口から噴き出した火により、息子たちは三人を除いて皆、灰となった。残ったのはドリダ―シュヴァ、カピラーシュヴァ、バドラ―シュヴァである。ドリダ―シュヴァからハリヤーシュヴァが生まれ、ハリヤーシュヴァの子はニクンバとして知られる。

Verse 24

धुन्धुमार इति ख्यातस्तत्सुतास्ते च जज्वलु: । धुन्धोर्मुखाग्निना सर्वे त्रय एवावशेषिता: ॥ २३ ॥ द‍ृढाश्व: कपिलाश्वश्च भद्राश्व इति भारत । द‍ृढाश्वपुत्रो हर्यश्वो निकुम्भस्तत्सुत: स्मृत: ॥ २४ ॥

マハーラージャ・パリークシトよ、ゆえにクヴァラヤーシュヴァは「ドゥンドゥマーラ（ドゥンドゥを討つ者）」として讃えられる。だがドゥンドゥの口の火によって、息子たちは三人を除き皆焼き尽くされた。残ったのはドリダ―シュヴァ、カピラーシュヴァ、バドラ―シュヴァ。ドリダ―シュヴァの子がハリヤーシュヴァ、ハリヤーシュヴァの子がニクンバとして知られる。

Verse 25

बहुलाश्वो निकुम्भस्य कृशाश्वोऽथास्य सेनजित् । युवनाश्वोऽभवत् तस्य सोऽनपत्यो वनं गत: ॥ २५ ॥

ニクンバの子はバフラーシュヴァ、バフラーシュヴァの子はクリシャーシュヴァ、クリシャーシュヴァの子はセーナジト、そしてセーナジトの子がユヴァナーシュヴァであった。ユヴァナーシュヴァは子に恵まれず、家住の務めを離れて森へ退いた。

Verse 26

भार्याशतेन निर्विण्ण ऋषयोऽस्य कृपालव: । इष्टिं स्म वर्तयांचक्रुरैन्द्रीं ते सुसमाहिता: ॥ २६ ॥

ユヴァナーシュヴァは百人の妃とともに森へ入ったが、王も妃たちも深く沈んでいた。そこで森の聖仙たちは王を憐れみ、王に子が授かるよう、細心の注意と専心をもってインドラ祭――アイーンドリー・イシュティ――を執り行い始めた。

Verse 27

राजा तद् यज्ञसदनं प्रविष्टो निशि तर्षित: । द‍ृष्ट्वा शयानान् विप्रांस्तान् पपौ मन्त्रजलं स्वयम् ॥ २७ ॥

ある夜、渇きを覚えた王は祭場に入り、婆羅門たちが横たわっているのを見ると、妻が飲むべきマントラで聖別された水を、自ら飲んでしまった。

Verse 28

उत्थितास्ते निशम्याथ व्युदकं कलशं प्रभो । पप्रच्छु: कस्य कर्मेदं पीतं पुंसवनं जलम् ॥ २८ ॥

婆羅門たちは起き上がり、水壺が空なのを見て尋ねた。「これは誰の仕業か。子を授かるためのプンサヴァナの水を、誰が飲んだのか。」

Verse 29

राज्ञा पीतं विदित्वा वै ईश्वरप्रहितेन ते । ईश्वराय नमश्चक्रुरहो दैवबलं बलम् ॥ २९ ॥

王がその水を飲んだのは至上の統御者の導きによると悟ると、婆羅門たちは主に敬礼し、こう嘆じた。「ああ、天意の力こそ真の力。至上主の御力を、誰が退け得ようか。」

Verse 30

तत: काल उपावृत्ते कुक्षिं निर्भिद्य दक्षिणम् । युवनाश्वस्य तनयश्चक्रवर्ती जजान ह ॥ ३० ॥

やがて時が満ちると、ユヴァナーシュヴァ王の腹の右下を破って、強大な王の吉祥なる相を具えた転輪王の子が現れた。

Verse 31

कं धास्यति कुमारोऽयं स्तन्ये रोरूयते भृशम् । मां धाता वत्स मा रोदीरितीन्द्रो देशिनीमदात् ॥ ३१ ॥

その幼子は乳を求めて激しく泣き、婆羅門たちは嘆いて「誰がこの子を養うのか」と言った。するとその祭祀で礼拝されていたインドラが来て慰め、示指を口に入れて「泣くな、我を飲め」と告げた。

Verse 32

न ममार पिता तस्य विप्रदेवप्रसादत: । युवनाश्वोऽथ तत्रैव तपसा सिद्धिमन्वगात् ॥ ३२ ॥

聖なる婆羅門たちの恩寵により、その子の父ユヴァナーシュヴァは死の犠牲とならなかった。その後、彼はまさにその地で厳しい苦行を行い、成就を得た。

Verse 33

त्रसद्दस्युरितीन्द्रोऽङ्ग विदधे नाम यस्य वै । यस्मात् त्रसन्ति ह्युद्विग्ना दस्यवो रावणादय: ॥ ३३ ॥ यौवनाश्वोऽथ मान्धाता चक्रवर्त्यवनीं प्रभु: । सप्तद्वीपवतीमेक: शशासाच्युततेजसा ॥ ३४ ॥

パリークシットよ、ラーヴァナら盗賊悪党が不安に震えて彼を恐れたゆえ、インドラは彼に「トラサッダシュユ（盗賊を震え上がらせる者）」の名を授けた。アチュタの慈悲により、ユヴァナーシュヴァの子マーンダータは大いなる転輪王となり、七つの島々より成る全世界を第二の支配者なく独り治めた。

Verse 34

त्रसद्दस्युरितीन्द्रोऽङ्ग विदधे नाम यस्य वै । यस्मात् त्रसन्ति ह्युद्विग्ना दस्यवो रावणादय: ॥ ३३ ॥ यौवनाश्वोऽथ मान्धाता चक्रवर्त्यवनीं प्रभु: । सप्तद्वीपवतीमेक: शशासाच्युततेजसा ॥ ३४ ॥

パリークシットよ、ラーヴァナら盗賊悪党が不安に震えて彼を恐れたゆえ、インドラは彼に「トラサッダシュユ（盗賊を震え上がらせる者）」の名を授けた。アチュタの慈悲により、ユヴァナーシュヴァの子マーンダータは大いなる転輪王となり、七つの島々より成る全世界を第二の支配者なく独り治めた。

Verse 35

ईजे च यज्ञं क्रतुभिरात्मविद् भूरिदक्षिणै: । सर्वदेवमयं देवं सर्वात्मकमतीन्द्रियम् ॥ ३५ ॥ द्रव्यं मन्त्रो विधिर्यज्ञो यजमानस्तथर्त्विज: । धर्मो देशश्च कालश्च सर्वमेतद् यदात्मकम् ॥ ३६ ॥

自己を悟ったマーンダータは、豊かな布施を伴う多くの大祭（クラトゥ）によってヤジュニャを修し、諸神を内に含み、万有のアートマンであり感官を超越する至上主シュリー・ヴィシュヌを礼拝した。供物、真言、作法、施主、祭官、果報、場所、時—これらすべてはまさに主ご自身の顕れである。

Verse 36

ईजे च यज्ञं क्रतुभिरात्मविद् भूरिदक्षिणै: । सर्वदेवमयं देवं सर्वात्मकमतीन्द्रियम् ॥ ३५ ॥ द्रव्यं मन्त्रो विधिर्यज्ञो यजमानस्तथर्त्विज: । धर्मो देशश्च कालश्च सर्वमेतद् यदात्मकम् ॥ ३६ ॥

供物、真言、作法、ヤジュニャ、施主と祭官、さらにダルマ、場所、時—これらすべてはバガヴァーンご自身の本質である。主はあらゆる祭祀の姿だからである。

Verse 37

यावत् सूर्य उदेति स्म यावच्च प्रतितिष्ठति । तत् सर्वं यौवनाश्वस्य मान्धातु: क्षेत्रमुच्यते ॥ ३७ ॥

太陽が昇る地から沈む地に至るまでのすべての国土は、ユヴァナーシュヴァの子、名高きマーンダータの領有と称される。

Verse 38

शशबिन्दोर्दुहितरि बिन्दुमत्यामधान्नृप: । पुरुकुत्समम्बरीषं मुचुकुन्दं च योगिनम् । तेषां स्वसार: पञ्चाशत् सौभरिं वव्रिरे पतिम् ॥ ३८ ॥

シャシャビンドゥの娘ビンドゥマティーの胎より、王マーンダータはプルクツァ、アンバリーシャ、そして大ヨーギーのムチュクンダという三人の子を得た。彼らには五十人の姉妹があり、皆が大聖サウバリを夫として選んだ。

Verse 39

यमुनान्तर्जले मग्नस्तप्यमान: परन्तप: । निर्वृतिं मीनराजस्य द‍ृष्ट्वा मैथुनधर्मिण: ॥ ३९ ॥ जातस्पृहो नृपं विप्र: कन्यामेकामयाचत । सोऽप्याह गृह्यतां ब्रह्मन् कामं कन्या स्वयंवरे ॥ ४० ॥

敵を打ち破るサウバリ仙はヤムナーの水中に沈み、苦行に励んでいた。そこで交合する魚のつがいの歓びを見て欲望が起こり、彼は王マーンダータのもとへ行き、娘を一人求めた。王は言った。「ブラーフマナよ、スヴァヤンヴァラにおいて、わが娘たちは望む夫を自ら選ぶがよい。」

Verse 40

यमुनान्तर्जले मग्नस्तप्यमान: परन्तप: । निर्वृतिं मीनराजस्य द‍ृष्ट्वा मैथुनधर्मिण: ॥ ३९ ॥ जातस्पृहो नृपं विप्र: कन्यामेकामयाचत । सोऽप्याह गृह्यतां ब्रह्मन् कामं कन्या स्वयंवरे ॥ ४० ॥

サウバリ仙はヤムナー河の水中に沈み、苦行に励んでいたが、交わる一対の魚を見て、欲楽の甘美を知り、欲望に促されてマーンダータ王のもとへ赴き、王女の一人を求めた。王は答えた。「おおブラーフマナよ、スヴァヤンヴァラにおいて我が娘たちは自らの望みに従って夫を選ぶであろう。」

Verse 41

स विचिन्त्याप्रियं स्त्रीणां जरठोऽहमसन्मत: । वलीपलित एजत्क इत्यहं प्रत्युदाहृत: ॥ ४१ ॥ साधयिष्ये तथात्मानं सुरस्त्रीणामभीप्सितम् । किं पुनर्मनुजेन्द्राणामिति व्यवसित: प्रभु: ॥ ४२ ॥

サウバリ牟尼は思った。「老いにより私は衰え、髪は白く、肌はたるみ、頭は常に震える。しかも私はヨーギーゆえ、女たちは私を好まぬ。王がそのように答えた以上、天界の女たちさえ望むほどにこの身を整えよう。まして人間の王の娘たちなら言うまでもない。」

Verse 42

स विचिन्त्याप्रियं स्त्रीणां जरठोऽहमसन्मत: । वलीपलित एजत्क इत्यहं प्रत्युदाहृत: ॥ ४१ ॥ साधयिष्ये तथात्मानं सुरस्त्रीणामभीप्सितम् । किं पुनर्मनुजेन्द्राणामिति व्यवसित: प्रभु: ॥ ४२ ॥

サウバリ牟尼は思った。「老いにより私は衰え、髪は白く、肌はたるみ、頭は常に震える。しかも私はヨーギーゆえ、女たちは私を好まぬ。王がそのように答えた以上、天界の女たちさえ望むほどにこの身を整えよう。まして人間の王の娘たちなら言うまでもない。」

Verse 43

मुनि: प्रवेशित: क्षत्रा कन्यान्त:पुरमृद्धिमत् । वृत: स राजकन्याभिरेकं पञ्चाशता वर: ॥ ४३ ॥

その後、サウバリ牟尼が若く美しい姿となると、宮廷の使者は彼をきわめて豪奢な王女たちの内殿へ導いた。そこで五十人の王女は、彼がただ一人の男であるにもかかわらず、皆そろって彼を夫として受け入れた。

Verse 44

तासां कलिरभूद् भूयांस्तदर्थेऽपोह्य सौहृदम् । ममानुरूपो नायं व इति तद्गतचेतसाम् ॥ ४४ ॥

その後、サウバリ牟尼に心を奪われた王女たちは姉妹の情を退け、互いに争い始めた。各々が「この人は私にこそふさわしい、あなたではない」と言い張り、大きな不和が生じた。

Verse 45

स बह्वऋचस्ताभिरपारणीय- तप:श्रियानर्घ्यपरिच्छदेषु । गृहेषु नानोपवनामलाम्भ:- सरस्सु सौगन्धिककाननेषु ॥ ४५ ॥ महार्हशय्यासनवस्त्रभूषण- स्‍नानानुलेपाभ्यवहारमाल्यकै: । स्वलङ्‍कृत स्त्रीपुरुषेषु नित्यदा रेमेऽनुगायद्द्विजभृङ्गवन्दिषु ॥ ४६ ॥

真言誦持に巧みなバフヴリチャのサウバリ・ムニは、厳しい苦行の栄光によって、衣服や宝飾、整え飾られた男女の召使い、澄んだ水の池を備えた多くの園林と芳香ただよう花園をもつ、きわめて豪奢な邸宅を得た。花の香りの中で鳥はさえずり、蜂はうなり、職業の歌い手たちが周囲で歌を奏でた。さらに高価な寝台と座、沐浴の備え、白檀の塗香、花輪、滋味ある食が満ちていた。かくして富貴の具足に囲まれ、ムニは多くの妻とともに家住の営みに耽った。

Verse 46

स बह्वऋचस्ताभिरपारणीय- तप:श्रियानर्घ्यपरिच्छदेषु । गृहेषु नानोपवनामलाम्भ:- सरस्सु सौगन्धिककाननेषु ॥ ४५ ॥ महार्हशय्यासनवस्त्रभूषण- स्‍नानानुलेपाभ्यवहारमाल्यकै: । स्वलङ्‍कृत स्त्रीपुरुषेषु नित्यदा रेमेऽनुगायद्द्विजभृङ्गवन्दिषु ॥ ४६ ॥

真言誦持に巧みなバフヴリチャのサウバリ・ムニは、厳しい苦行の栄光によって、衣服や宝飾、整え飾られた男女の召使い、澄んだ水の池を備えた多くの園林と芳香ただよう花園をもつ、きわめて豪奢な邸宅を得た。花の香りの中で鳥はさえずり、蜂はうなり、職業の歌い手たちが周囲で歌を奏でた。さらに高価な寝台と座、沐浴の備え、白檀の塗香、花輪、滋味ある食が満ちていた。かくして富貴の具足に囲まれ、ムニは多くの妻とともに家住の営みに耽った。

Verse 47

यद्गार्हस्थ्यं तु संवीक्ष्य सप्तद्वीपवतीपति: । विस्मित: स्तम्भमजहात् सार्वभौमश्रियान्वितम् ॥ ४७ ॥

七つの島洲から成る全世界の王マーンダーターは、サウバリ・ムニの家住の豪奢を見て驚嘆し、呆然と立ち尽くした。こうして彼は、世界皇帝という地位に伴う虚しい驕りを捨て去った。

Verse 48

एवं गृहेष्वभिरतो विषयान् विविधै: सुखै: । सेवमानो न चातुष्यदाज्यस्तोकैरिवानल: ॥ ४८ ॥

このようにサウバリ・ムニは家にあって種々の感官の快楽を味わったが、少しも満たされなかった。絶えずギーの滴を注がれる火が燃えやまぬように、欲望は鎮まらなかった。

Verse 49

स कदाचिदुपासीन आत्मापह्नवमात्मन: । ददर्श बह्वृचाचार्यो मीनसङ्गसमुत्थितम् ॥ ४९ ॥

その後ある日、真言誦持に熟達したバフヴリチャ・アーチャーリヤ、サウバリ・ムニは人里離れた所に座し、自らの堕落の原因を省みた。すると彼は悟った――その堕落は、魚たちの交合の営みに心を寄せ、そこに交わったことから生じたのだと。

Verse 50

अहो इमं पश्यत मे विनाशं तपस्विन: सच्चरितव्रतस्य । अन्तर्जले वारिचरप्रसङ्गात् प्रच्यावितं ब्रह्म चिरं धृतं यत् ॥ ५० ॥

ああ、我が没落を見よ。清らかな戒を守る苦行者でありながら、水底にあってさえ魚の交わりに心を寄せたため、久しく積んだ苦行の果を失った。

Verse 51

सङ्गं त्यजेत मिथुनव्रतीनां मुमुक्षु: सर्वात्मना न विसृजेद् बहिरिन्द्रियाणि । एकश्चरन् रहसि चित्तमनन्त ईशे युञ्जीत तद्‍व्रतिषु साधुषु चेत् प्रसङ्ग: ॥ ५१ ॥

解脱を望む者は、淫欲に執する者との交わりを一切捨て、諸感官を外へ放ってはならない。人里離れた所に独り住み、心を無限の主の蓮華の御足に結びつけよ。交わりを求めるなら、同じ誓いに励む聖者とせよ。

Verse 52

एकस्तपस्व्यहमथाम्भसि मत्स्यसङ्गात् पञ्चाशदासमुत पञ्चसहस्रसर्ग: । नान्तं व्रजाम्युभयकृत्यमनोरथानां मायागुणैर्हृतमतिर्विषयेऽर्थभाव: ॥ ५२ ॥

初めは独りでヨーガの苦行に励んでいたが、やがて交わる魚の群れに触れて結婚の欲が起こった。こうして五十人の妻の夫となり、各々に百人の息子をもうけ、家族は五千に増えた。マーヤーのグナに心を奪われ、物質的享楽こそ幸福と思い込んだため、今生も来世も享受の欲は尽きない。

Verse 53

एवं वसन् गृहे कालं विरक्तो न्यासमास्थित: । वनं जगामानुययुस्तत्पत्‍न्य: पतिदेवता: ॥ ५३ ॥

このようにしばらく家住の務めを果たしたのち、彼は物質的享楽に離欲した。世俗の交わりを捨てるためヴァーナプラスタの位を受け、森へ向かった。夫を唯一の拠り所と仰ぐ貞節な妻たちも、他に頼る所がないゆえ彼に従った。

Verse 54

तत्र तप्‍त्वा तपस्तीक्ष्णमात्मदर्शनमात्मवान् । सहैवाग्निभिरात्मानं युयोज परमात्मनि ॥ ५४ ॥

森に入った自己に通じたサウバリ仙は、厳しい苦行を修して自己の直観を得た。臨終には火中に身を捨て、ついに至上主パラマートマン（バガヴァーン）への奉仕に自らを結びつけた。

Verse 55

ता: स्वपत्युर्महाराज निरीक्ष्याध्यात्मिकीं गतिम् । अन्वीयुस्तत्प्रभावेण अग्निं शान्तमिवार्चिष: ॥ ५५ ॥

パリークシット大王よ、夫サウバリ牟尼が霊的境地へと進むのを見て、その妻たちもまた彼の霊力によって霊界に入った。火が消えれば炎も鎮まるように。