Adhyaya 19

Verse 1

श्रीशुक उवाच स इत्थमाचरन् कामान् स्त्रैणोऽपह्नवमात्मन: । बुद्ध्वा प्रियायै निर्विण्णो गाथामेतामगायत ॥ १ ॥

シュリー・シュカデーヴァは語った。「おお、マハーラージャ・パリークシトよ。ヤヤーティは女色に深く執着していたが、やがて欲楽とその悪しき結果に嫌悪を覚え、その生き方を捨て、愛する妃に次の聖なる物語を歌い語った。」

Verse 2

श‍ृणु भार्गव्यमूं गाथां मद्विधाचरितां भुवि । धीरा यस्यानुशोचन्ति वने ग्रामनिवासिन: ॥ २ ॥

愛しきバールガヴィよ、このガーターを聞きなさい。この世に、まさに私のような者の生涯があった。かかる家住者の物語を聞けば、森に住む沈着な人々でさえ嘆き悔いるのだ。

Verse 3

बस्त एको वने कश्चिद् विचिन्वन् प्रियमात्मन: । ददर्श कूपे पतितां स्वकर्मवशगामजाम् ॥ ३ ॥

森で一匹の雄ヤギが、自らの欲を満たそうとさまよっていた。偶然井戸に近づき、そこへ落ちて業の果に縛られ、無力となった雌ヤギを見つけた。

Verse 4

तस्या उद्धरणोपायं बस्त: कामी विचिन्तयन् । व्यधत्त तीर्थमुद्‍धृत्य विषाणाग्रेण रोधसी ॥ ४ ॥

雌ヤギを救い出す策をめぐらし、欲に駆られた雄ヤギは角の先で井戸の縁の土を掘り、なだらかな道を作って、彼女が容易に上がれるようにした。

Verse 5

सोत्तीर्य कूपात् सुश्रोणी तमेव चकमे किल । तया वृतं समुद्वीक्ष्य बह्व्योऽजा: कान्तकामिनी: ॥ ५ ॥ पीवानं श्मश्रुलं प्रेष्ठं मीढ्‍वांसं याभकोविदम् । स एकोऽजवृषस्तासां बह्वीनां रतिवर्धन: । रेमे कामग्रहग्रस्त आत्मानं नावबुध्यत ॥ ६ ॥

井戸から上がった美しい腰つきの雌ヤギは、その雄ヤギを夫に望んだ。彼女が彼を選ぶのを見て、ほかの多くの美しい雌ヤギたちも彼を求めた。彼は逞しい体つきで、口髭と顎髭が映え、愛すべき魅力があり、精力に富み、交わりの術にも巧みだったからである。こうして雄ヤギの中の最上の一匹は、多くの雌に囲まれ、欲の魔に取り憑かれた者のように情欲に耽り、自己覚醒という真の務めを忘れてしまった。

Verse 6

सोत्तीर्य कूपात् सुश्रोणी तमेव चकमे किल । तया वृतं समुद्वीक्ष्य बह्व्योऽजा: कान्तकामिनी: ॥ ५ ॥ पीवानं श्मश्रुलं प्रेष्ठं मीढ्‍वांसं याभकोविदम् । स एकोऽजवृषस्तासां बह्वीनां रतिवर्धन: । रेमे कामग्रहग्रस्त आत्मानं नावबुध्यत ॥ ६ ॥

美しい腰をした雌山羊が井戸から出ると、その雄山羊を夫として望みました。それを見て、他の多くの雌山羊たちも、彼がたくましく性交に長けているため彼を求めました。悪霊に取り憑かれた人のように、雄山羊は情欲に溺れ、本来の自己を忘れてしまいました。

Verse 7

तमेव प्रेष्ठतमया रममाणमजान्यया । विलोक्य कूपसंविग्ना नामृष्यद् बस्तकर्म तत् ॥ ७ ॥

井戸に落ちたことのあるその雌山羊は、愛する雄山羊が別の雌山羊と情事にふけっているのを見て、その行いに耐えられませんでした。

Verse 8

तं दुर्हृदं सुहृद्रूपं कामिनं क्षणसौहृदम् । इन्द्रियाराममुत्सृज्य स्वामिनं दु:खिता ययौ ॥ ८ ॥

彼が友の姿をした敵であり、好色で、その友情が一時的なものであると悟り、悲しみに暮れた雌山羊は、その快楽主義者を捨てて元の飼い主のもとへ去りました。

Verse 9

सोऽपि चानुगत: स्त्रैण: कृपणस्तां प्रसादितुम् । कुर्वन्निडविडाकारं नाशक्नोत् पथि सन्धितुम् ॥ ९ ॥

妻の言いなりになっていたその雄山羊は、非常に惨めな思いで彼女の後を追い、奇妙な鳴き声をあげて機嫌をとろうとしましたが、彼女をなだめることはできませんでした。

Verse 10

तस्यतत्र द्विज: कश्चिदजास्वाम्यच्छिनद् रुषा । लम्बन्तं वृषणं भूय: सन्दधेऽर्थाय योगवित् ॥ १० ॥

そこで、雌山羊の飼い主であるバラモンは怒って雄山羊の睾丸を切り落としました。しかしその後、雄山羊の頼みにより、ヨーガの達人であるバラモンはそれらを再びつなぎ合わせました。

Verse 11

सम्बद्धवृषण: सोऽपि ह्यजया कूपलब्धया । कालं बहुतिथं भद्रे कामैर्नाद्यापि तुष्यति ॥ ११ ॥

愛しい妻よ、その雄ヤギは睾丸を取り戻すと、井戸から得た雌ヤギを享受した。だが幾年も享楽し続けても、今なお完全には満たされていない。

Verse 12

तथाहं कृपण: सुभ्रु भवत्या: प्रेमयन्त्रित: । आत्मानं नाभिजानामि मोहितस्तव मायया ॥ १२ ॥

美しい眉の妻よ、私はまさにあの雄ヤギのようだ。知恵に乏しく、汝の愛の縄に縛られ、汝のマーヤーに惑わされて真の自己を知らない。

Verse 13

यत् पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशव: स्त्रिय: । न दुह्यन्ति मन:प्रीतिं पुंस: कामहतस्य ते ॥ १३ ॥

この世に米や大麦、黄金、家畜、そして女が十分にあっても、欲に打ち倒された者の心は満たされない。何ものも彼を満足させ得ない。

Verse 14

न जातु काम: कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १४ ॥

欲望は、欲望の対象を享受しても決して鎮まらない。酥油を注がれた火が消えず、ますます燃え盛るように、欲はさらに増大する。

Verse 15

यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेष्वमङ्गलम् । समद‍ृष्टेस्तदा पुंस: सर्वा: सुखमया दिश: ॥ १५ ॥

人がいかなる生きものにも不幸を願わず、妬みなく平等の眼差しに安住するとき、その人には四方すべてが幸福に満ちて見える。

Verse 16

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्जीर्यतो या न जीर्यते । तां तृष्णां दु:खनिवहां शर्मकामो द्रुतं त्यजेत् ॥ १६ ॥

邪なる思いの者には捨て難く、老いても衰えぬその渇愛こそ、苦しみの積み重ねである。まことの安楽を望む者は、その満たされぬ欲を速やかに捨てよ。

Verse 17

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा नाविविक्तासनो भवेत् । बलवानिन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति ॥ १७ ॥

母・姉妹・娘であっても、ひそかな場所で同じ座に共に坐ってはならない。感官の群れは強く、学識ある者さえ引き寄せるからである。

Verse 18

पूर्णं वर्षसहस्रं मे विषयान् सेवतोऽसकृत् । तथापि चानुसवनं तृष्णा तेषूपजायते ॥ १८ ॥

私は満ちて千年のあいだ幾度も感官の享楽に耽ったが、それでもなお、それらへの渇望は日ごとに生じて増すばかりである。

Verse 19

तस्मादेतामहं त्यक्त्वा ब्रह्मण्यध्याय मानसम् । निर्द्वन्द्वो निरहङ्कारश्चरिष्यामि मृगै: सह ॥ १९ ॥

ゆえに今、これらの欲を捨て、至上の人格神パラマートマンに心を定めよう。二元の分別を離れ、我慢を捨てて、獣たちと共に森をさまよおう。

Verse 20

द‍ृष्टं श्रुतमसद्बुद्ध्वा नानुध्यायेन्न सन्दिशेत् । संसृतिं चात्मनाशं च तत्र विद्वान् स आत्मद‍ृक् ॥ २० ॥

見聞きした物質の幸福を虚しいものと悟り、それを思い巡らさず語りもせず、そこへの執着こそが輪廻（サンサーラ）と自己本性の忘却を生むと知る者—その人こそアートマンを観る自覚者である。

Verse 21

इत्युक्त्वा नाहुषो जायां तदीयं पूरवे वय: । दत्त्वा स्वजरसं तस्मादाददे विगतस्पृह: ॥ २१ ॥

このように妃デーヴァヤーニーに告げたのち、ナフシャの子ヤヤーティ王は物質的欲望を離れ、末子プールを呼び、自らの老いを与えてその若さを受け取った。

Verse 22

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां द्रुह्युं दक्षिणतो यदुम् । प्रतीच्यां तुर्वसुं चक्र उदीच्यामनुमीश्वरम् ॥ २२ ॥

ヤヤーティ王は南東をドルヒュに、南をヤドゥに、西をトゥルヴァスに、北をアヌに与え、このように国土を分けた。

Verse 23

भूमण्डलस्य सर्वस्य पूरुमर्हत्तमं विशाम् । अभिषिच्याग्रजांस्तस्य वशे स्थाप्य वनं ययौ ॥ २३ ॥

ヤヤーティは末子プールを全地の皇帝、あらゆる富の主として灌頂し、兄たちをその支配下に置いて、自らは森へ退いた。

Verse 24

आसेवितं वर्षपूगान् षड्‍वर्गं विषयेषु स: । क्षणेन मुमुचे नीडं जातपक्ष इव द्विज: ॥ २४ ॥

おおパリークシトよ、ヤヤーティは長年にわたり感覚の享楽に慣れ親しんでいたが、翼の生えそろった鳥が巣を離れるように、一瞬でそれらを完全に捨て去った。

Verse 25

स तत्र निर्मुक्तसमस्तसङ्ग आत्मानुभूत्या विधुतत्रिलिङ्ग: । परेऽमले ब्रह्मणि वासुदेवे लेभे गतिं भागवतीं प्रतीत: ॥ २५ ॥

ヤヤーティ王は至上人格神ヴァースデーヴァに全託したため、三つのグナの汚れから解放された。自己覚知により、清浄なるパラブラフマン・ヴァースデーヴァに心を定め、ついには主の随伴者というバガヴァタの境地を得た。

Verse 26

श्रुत्वा गाथां देवयानी मेने प्रस्तोभमात्मन: । स्त्रीपुंसो: स्‍नेहवैक्लव्यात् परिहासमिवेरितम् ॥ २६ ॥

デーヴァヤーニーは、ヤヤーティ王の雄山羊と雌山羊の物語を聞き、それが夫婦の戯れの冗談のように語られながらも、実は自らの本来の立場を悟らせるための諭しであると理解した。

Verse 27

सा सन्निवासं सुहृदां प्रपायामिव गच्छताम् । विज्ञायेश्वरतन्त्राणां मायाविरचितं प्रभो: ॥ २७ ॥ सर्वत्र सङ्गमुत्सृज्य स्वप्नौपम्येन भार्गवी । कृष्णे मन: समावेश्य व्यधुनोल्लिङ्गमात्मन: ॥ २८ ॥

その後、シュクラーチャーリヤの娘デーヴァヤーニーは、夫・友・親族との物質的な交わりが旅人で満ちた宿の同宿のように束の間であると悟った。社会・友情・愛の結びつきは至上主のマーヤーによって夢のごとく作られる。彼女は一切の執着を捨て、心をクリシュナに定め、粗大身と微細身の束縛から解放された。

Verse 28

सा सन्निवासं सुहृदां प्रपायामिव गच्छताम् । विज्ञायेश्वरतन्त्राणां मायाविरचितं प्रभो: ॥ २७ ॥ सर्वत्र सङ्गमुत्सृज्य स्वप्नौपम्येन भार्गवी । कृष्णे मन: समावेश्य व्यधुनोल्लिङ्गमात्मन: ॥ २८ ॥

その後、シュクラーチャーリヤの娘デーヴァヤーニーは、夫・友・親族との物質的な交わりが旅人で満ちた宿の同宿のように束の間であると悟った。社会・友情・愛の結びつきは至上主のマーヤーによって夢のごとく作られる。彼女は一切の執着を捨て、心をクリシュナに定め、粗大身と微細身の束縛から解放された。

Verse 29

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय वेधसे । सर्वभूताधिवासाय शान्ताय बृहते नम: ॥ २९ ॥

至上主ヴァースデーヴァよ、創造者よ、あなたに敬礼いたします。あなたは万有の心にパラマートマーとして住し、最も微細でありながら最も偉大で、遍く満ちておられます。何もなさらぬかのように静かに見えるのは、あなたが円満具足し、あらゆる威徳に満ちて遍在されるゆえです。ゆえに私は伏して礼拝します。