Adhyaya 26

Verse 1

श्रीभगवानुवाच मल्ल‍क्षणमिमं कायं लब्ध्वा मद्धर्म आस्थित: । आनन्दं परमात्मानमात्मस्थं समुपैति माम् ॥ १ ॥

至上主は言われた。わたしを悟る機会を与えるこの人身を得て、わたしの法、すなわちバクティに住する者は、万有の歓喜の蔵であり、すべての心に宿るパラマートマンであるわたしに到達する。

Verse 2

गुणमय्या जीवयोन्या विमुक्तो ज्ञाननिष्ठया । गुणेषु मायामात्रेषु द‍ृश्यमानेष्ववस्तुत: । वर्तमानोऽपि न पुमान् युज्यतेऽवस्तुभिर्गुणै: ॥ २ ॥

超越的知に堅く立つ者は、グナの産物への偽りの同一視を捨てて、条件づけられた生から解放される。それらをただマーヤーと見て、たとえその中にあってもグナに絡め取られない。なぜならグナとその産物は真実在ではないからである。

Verse 3

सङ्गं न कुर्यादसतां शिश्न‍ोदरतृपां क्व‍‍चित् । तस्यानुगस्तमस्यन्धे पतत्यन्धानुगान्धवत् ॥ ३ ॥

性欲と腹の満足にのみ励む物質主義者と、決して交わってはならない。彼らに従えば、盲人が盲人に従うように、最も深い闇の穴へと堕ちる。

Verse 4

ऐल: सम्राडिमां गाथामगायत बृहच्छ्रवा: । उर्वशीविरहान् मुह्यन् निर्विण्ण: शोकसंयमे ॥ ४ ॥

次の歌は名高い帝王アイラ（プルーラヴァー）が詠んだものである。妻ウルヴァシーを失って彼は初め惑乱したが、嘆きを抑えるうちに離欲が芽生えた。

Verse 5

त्यक्त्वात्मानं व्रजन्तीं तां नग्न उन्मत्तवन्नृप: । विलपन्नन्वगाज्जाये घोरे तिष्ठेति विक्लव: ॥ ५ ॥

彼女が彼を捨てて去ろうとすると、王は裸のまま狂人のように追いすがった。激しく嘆き、「我が妻よ、冷酷な女よ、止まってくれ！」と叫んだ。

Verse 6

कामानतृप्तोऽनुजुषन् क्षुल्ल‍कान् वर्षयामिनी: । न वेद यान्तीर्नायान्तीरुर्वश्याकृष्टचेतन: ॥ ६ ॥

幾年にもわたり夕べに情欲の快楽を味わっても、彼は満たされなかった。それは取るに足らぬ享楽だからである。ウルヴァシーに心を奪われ、夜が来ては去ることさえ気づかなかった。

Verse 7

ऐल उवाच अहो मे मोहविस्तार: कामकश्मलचेतस: । देव्या गृहीतकण्ठस्य नायु:खण्डा इमे स्मृता: ॥ ७ ॥

アイラ王は言った。「ああ、我が迷妄の広がりよ。欲の穢れに染まった心のまま、この天女が我が首を抱き締めていた時、命の刻がどう過ぎてゆくかさえ覚えていなかった。」

Verse 8

नाहं वेदाभिनिर्मुक्त: सूर्यो वाभ्युदितोऽमुया । मूषितो वर्षपूगानां बताहानि गतान्युत ॥ ८ ॥

あの女は私をあまりにも欺き、太陽の昇りも沈みも見ぬままにした。ああ、幾年もの日々を私はむなしく過ごしたのだ。

Verse 9

अहो मे आत्मसम्मोहो येनात्मा योषितां कृत: । क्रीडामृगश्चक्रवर्ती नरदेवशिखामणि: ॥ ९ ॥

ああ、我が自己の迷妄よ！転輪王、諸王の冠の宝と称されるこの私が、女たちの手の中の玩具の獣となってしまった。

Verse 10

सपरिच्छदमात्मानं हित्वा तृणमिवेश्वरम् । यान्तीं स्‍त्रियं चान्वगमं नग्न उन्मत्तवद् रुदन् ॥ १० ॥

大いなる富と権勢を持つ主であったこの私を、彼女は草の葉のように捨てた。それでも私は裸のまま、狂人のように泣き叫びつつ彼女を追った。

Verse 11

कुतस्तस्यानुभाव: स्यात् तेज ईशत्वमेव वा । योऽन्वगच्छंस्‍त्रियं यान्तीं खरवत् पादताडित: ॥ ११ ॥

我が影響力も威光も主権もどこへ消えたのか。すでに私を捨て去った女を、雌ロバに顔を蹴られた雄ロバのように追いかけたのだ。

Verse 12

किं विद्यया किं तपसा किं त्यागेन श्रुतेन वा । किं विविक्तेन मौनेन स्‍त्रीभिर्यस्य मनो हृतम् ॥ १२ ॥

大いなる学識も苦行も離欲も、聖典の聴聞も何の益があろう。独居と沈黙も何のためか、結局その心が女によって奪われるなら。

Verse 13

स्वार्थस्याकोविदं धिङ् मां मूर्खं पण्डितमानिनम् । योऽहमीश्वरतां प्राप्य स्‍त्रीभिर्गोखरवज्जित: ॥ १३ ॥

ああ、我に恥あれ。自らの益を知らぬ愚か者でありながら、賢者と驕っていた。主の位を得ても、牛や驢馬のように女たちに征服された。

Verse 14

सेवतो वर्षपूगान् मे उर्वश्या अधरासवम् । न तृप्यत्यात्मभू: कामो वह्निराहुतिभिर्यथा ॥ १४ ॥

ウルヴァシーの唇のいわゆる甘露を幾年も味わっても、我が胸の欲は幾度も燃え上がり、決して満たされなかった。酥油を注がれても消えぬ火のように。

Verse 15

पुंश्चल्यापहृतं चित्तं को न्वन्यो मोचितुं प्रभु: । आत्मारामेश्वरमृते भगवन्तमधोक्षजम् ॥ १५ ॥

遊女に奪われた我が意識を、誰が救い得ようか。物質の知覚を超え、自己に満ち足りた聖者たちの主であるバガヴァーン・アドホークシャジャ以外に。

Verse 16

बोधितस्यापि देव्या मे सूक्तवाक्येन दुर्मते: । मनोगतो महामोहो नापयात्यजितात्मन: ॥ १६ ॥

天女ウルヴァシーが巧みで賢い言葉で諭してくれたのに、愚かな私は感官を制せず、心に巣くう大いなる迷妄は去らなかった。

Verse 17

किमेतया नोऽपकृतं रज्ज्वा वा सर्पचेतस: । द्रष्टु: स्वरूपाविदुषो योऽहं यदजितेन्द्रिय: ॥ १७ ॥

どうして彼女を責められよう。私は自らの真の霊的本性を知らず、感官を制しなかった。無害な縄を蛇と見誤る者のようなものだ。

Verse 18

क्व‍ायं मलीमस: कायो दौर्गन्ध्याद्यात्मकोऽशुचि: । क्व‍ गुणा: सौमनस्याद्या ह्यध्यासोऽविद्यया कृत: ॥ १८ ॥

この汚れ、悪臭を放つ不浄の身体とは、いったい何であろうか。女の身体の香りや美しさに惹かれたとしても、その魅力と見えるものは、無明によってマーヤーが作り出した偽りの覆いにすぎない。

Verse 19

पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्‍त्रिय: ॥ २० ॥

この身体はいったい誰のものか——生み育てた父母か、快楽を与える妻か、命じ使う主人か、葬火か、あるいは最後に食らう犬や禿鷲か。内に住むアートマンのものか、友のものか。決められぬまま、人はなおこの身に執着する。

Verse 20

पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्‍त्रिय: ॥ २० ॥

不浄で卑しい結末へ向かうこの身体に、人は執着する。そして女の顔を見つめては言う――「ああ、なんと美しい。なんと愛らしい鼻、なんと麗しい微笑みだ」と。

Verse 21

त्वङ्‍मांसरुधिरस्‍नायुमेदोमज्जास्थिसंहतौ । विण्मूत्रपूये रमतां कृमीणां कियदन्तरम् ॥ २१ ॥

皮膚・肉・血・筋・脂・髄・骨が寄り集まり、糞尿や膿に満ちたこの身体で快楽をむさぼる者は、ただの虫と何が違うのか。

Verse 22

अथापि नोपसज्जेत स्‍त्रीषु स्‍त्रैणेषु चार्थवित् । विषयेन्द्रियसंयोगान्मन: क्षुभ्यति नान्यथा ॥ २२ ॥

それでも、身体の真相を理解する者は、女性や女性に執着する男たちと交わるべきではない。感官が対象に触れれば、心は必ず揺れ動き、他に道はないからである。

Verse 23

अद‍ृष्टादश्रुताद् भावान्न भाव उपजायते । असम्प्रयुञ्जत: प्राणान् शाम्यति स्तिमितं मन: ॥ २३ ॥

見たことも聞いたこともないものは心を乱さない。物質の感覚を制御する者の心は世俗の働きから自然に止まり、静まり安らぐ。

Verse 24

तस्मात् सङ्गो न कर्तव्य: स्‍त्रीषु स्‍त्रैणेषु चेन्द्रियै: । विदुषां चाप्यविस्रब्ध: षड्‍वर्ग: किमु माद‍ृशाम् ॥ २४ ॥

ゆえに、感覚を女性や女性に執着する男たちと放縦に交わらせてはならない。学識ある者でさえ心の六つの敵を信用しないのに、まして私のような愚者は言うまでもない。

Verse 25

श्रीभगवानुवाच एवं प्रगायन् नृपदेवदेव: स उर्वशीलोकमथो विहाय । आत्मानमात्मन्यवगम्य मां वै उपारमज्ज्ञानविधूतमोह: ॥ २५ ॥

至上主は言われた。かくしてこの歌を詠じ終えると、天人と人間の中で卓越したマハーラージャ・プルーラヴァは、ウルヴァシーの世界で得た地位を捨て去った。超越の智によって迷妄が洗い落とされ、彼は心中の我をパラマートマーとして悟り、ついに安らぎに至った。

Verse 26

ततो दु:सङ्गमुत्सृज्य सत्सु सज्जेत बुद्धिमान् । सन्त एवास्य छिन्दन्ति मनोव्यासङ्गमुक्तिभि: ॥ २६ ॥

それゆえ賢者は悪しき交わりを捨て、聖なる献身者たちの交わりに身を寄せるべきである。聖者は解脱へ導く言葉によって、心の過度な執着を断ち切る。

Verse 27

सन्तोऽनपेक्षा मच्चित्ता: प्रशान्ता: समदर्शिन: । निर्ममा निरहङ्कारा निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहा: ॥ २७ ॥

わが献身者たちは心を我に定め、物質の何ものにも依存しない。彼らは常に安らかで平等の眼を備え、所有欲・偽我・二元性・貪欲から解き放たれている。

Verse 28

तेषु नित्यं महाभाग महाभागेषु मत्कथा: । सम्भवन्ति हि ता नृणां जुषतां प्रपुनन्त्यघम् ॥ २८ ॥

大いに幸いなるウッダヴァよ、そのような聖なる帰依者たちの交わりでは、つねに我が物語が語られる。そこに加わり、我が栄光を聞き、詠唱する者は、必ずや一切の罪より清められる。

Verse 29

ता ये श‍ृण्वन्ति गायन्ति ह्यनुमोदन्ति चाद‍ृता: । मत्परा: श्रद्दधानाश्च भक्तिं विन्दन्ति ते मयि ॥ २९ ॥

我についてのこれらの話題を聞き、詠い、敬意をもって心に受け入れる者は、信を得て我に専心し、ついに我へのバクティ（献身）を得る。

Verse 30

भक्तिं लब्धवत: साधो: किमन्यदवशिष्यते । मय्यनन्तगुणे ब्रह्मण्यानन्दानुभवात्मनि ॥ ३० ॥

聖者よ、無量の徳を具え、至上のブラフマンとして歓喜体験そのものなる我にバクティを得た完全な帰依者に、なお何を成すべきことが残ろうか。

Verse 31

यथोपश्रयमाणस्य भगवन्तं विभावसुम् । शीतं भयं तमोऽप्येति साधून् संसेवतस्तथा ॥ ३१ ॥

供犠の火に近づく者から寒さ・恐れ・闇が消え去るように、主の聖なる帰依者に仕える者からも、鈍さ・恐れ・無明が滅び去る。

Verse 32

निमज्ज्योन्मज्जतां घोरे भवाब्धौ परमायणम् । सन्तो ब्रह्मविद: शान्ता नौर्दृढेवाप्सु मज्जताम् ॥ ३२ ॥

恐るべき輪廻の大海で沈んでは浮かぶ者たちにとって、ブラフマンの智に安住し静謐なる主の帰依者たちは究極の拠り所である。彼らは、溺れかけた者を救い出す堅固な舟のごとし。

Verse 33

अन्नं हि प्राणिनां प्राण आर्तानां शरणं त्वहम् । धर्मो वित्तं नृणां प्रेत्य सन्तोऽर्वाग् बिभ्यतोऽरणम् ॥ ३३ ॥

食物がすべての生きものの命であるように、われは苦しむ者の至上の庇護である。世を去るときダルマが人の財であるように、わが聖なる帰依者たちは、惨めな境遇へ堕ちることを恐れる者の唯一の避難所である。

Verse 34

सन्तो दिशन्ति चक्षूंषि बहिरर्क: समुत्थित: । देवता बान्धवा: सन्त: सन्त आत्माहमेव च ॥ ३४ ॥

わが帰依者たちは神聖な眼を授けるが、太陽が与えるのは外面的な視覚のみで、それも昇ったときに限られる。わが帰依者こそ真に礼拝すべき神であり真の家族であり、また自らの自己であって、究極にはわれと不二である。

Verse 35

वैतसेनस्ततोऽप्येवमुर्वश्या लोकनिष्पृह: । मुक्तसङ्गो महीमेतामात्मारामश्चचार ह ॥ ३५ ॥

このようにしてウルヴァシーと同じ世界に住みたいという望みさえ失い、マハーラージャ・プルーラヴァは一切の物質的交わりから解き放たれ、自己に満ち足りて大地を遍歴した。