Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 3
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
心と感官の制御、忍耐、分別、苦行、真実、慈悲、記憶、満足、施し、放棄、無欲、霊的師への信、非行への羞恥、布施、素朴、謙虚、そして内なる安らぎ——これらはサットヴァの徳である。欲望、大いなる努力、無遠慮、得ても満たされぬ不満、虚栄、世俗的向上を願う祈り、自分を他より優れると見る心、感官の快楽、戦いへの性急、称賛を好むこと、他者を嘲る傾向、自らの武勇を誇示し力で行いを正当化すること——これらはラジャスの徳である。耐え難い怒り、貪欲、シャーストラの権威なき言葉、暴力、寄生的生活、偽善、慢性的疲労、争い、嘆き、迷妄、憂い、沈鬱、過度の睡眠、虚しい期待、恐れ、怠惰——これらはタマスの主要な徳である。今、三徳の混合について聞け。
FAQs
This verse lists rajo-guna traits such as lust, restless striving, pride/intoxication, craving, stubbornness, divisiveness, fame-attachment, frivolity, and strenuous overendeavoring.
Krishna teaches Uddhava how material nature binds the soul through the gunas; by recognizing rajas and its symptoms, one can cultivate detachment and move toward transcendence and bhakti.
Use it as a self-check: reduce impulsive desire, fame-seeking, and overwork; choose steady practices (sādhana), humility, and service to shift from agitation toward clarity and devotion.