Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 16

Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them

Devanagari script

यदा चित्तं प्रसीदेत इन्द्रियाणां च निर्वृति: । देहेऽभयं मनोऽसङ्गं तत् सत्त्वं विद्धि मत्पदम् ॥ १६ ॥

Transliteration

yadā cittaṁ prasīdeta indriyāṇāṁ ca nirvṛtiḥ dehe ’bhayaṁ mano-’saṅgaṁ tat sattvaṁ viddhi mat-padam

Translation

意識が澄みわたり、感覚が物質から離れて安らぐとき、身体にありながら無畏が生じ、物質的な心への執着が消える。これを善性のグナ（サットヴァ）の優勢と知れ。そこにおいて我を悟る機会が開かれる。

Synonyms

• यदा: when
• यदा: सम्बन्ध/कालाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय: 'when'

• चित्तम्: mind
• चित्तम्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

• प्रसीदेत: should become serene/clear
• प्रसीदेत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र+सद् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'becomes clear/pleased'

• इन्द्रियाणाम्: of the senses
• इन्द्रियाणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Gen), बहुवचन; सम्बन्ध (of the senses)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction): 'and'

• निर्वृतिः: cessation; satisfaction; calm
• निर्वृतिः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: निर्वृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/भाववाचक (state)

• देहे: in the body
• देहे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Loc), एकवचन; अधिकरण (locus)

• अभयम्: fearlessness
• अभयम्: विशेष्य-विशेषणभाव/सम्बन्ध (Predicative complement)
• Type: Noun
• Root: अभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate-nominative)

• मनः: mind
• मनः: सम्बन्ध (Predicative complement)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (with following predicate)

• असङ्गम्: detachment
• असङ्गम्: सम्बन्ध (Predicative complement)
• Type: Noun
• Root: असङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate: 'detachment')

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Acc), एकवचन; कर्म (object of विद्धि)

• सत्त्वम्: sattva
• सत्त्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत् इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन (apposition)

• विद्धि: know; understand
• विद्धि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• मत्पदम्: my state/abode
• मत्पदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): मत्+पदम् = 'my state/abode'; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (as further apposition to तत्)

Characters & Entities

• Krishna
• Uddhava

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say are the signs of sattva-guna (mode of goodness)?

This verse says sattva is recognized by a serene heart, satisfied senses, fearlessness within the body, and a mind free from attachment.

Why did Krishna describe sattva as His own abode (mat-padam) to Uddhava?

In the Uddhava-gītā context, Krishna teaches how the modes shape consciousness; He highlights that pure goodness—marked by clarity and detachment—most closely reflects His transcendental position and leads one toward Him.

How can I apply this shloka in modern life to reduce anxiety and attachment?

Cultivate clarity through sādhana (hearing, chanting, prayer), regulate the senses, and practice non-attachment; as the mind becomes peaceful and senses steady, fear and agitation naturally lessen.