Srimad Bhagavatam — Dvitiya Skandha, Shloka 27

The First Step in God Realization: The Glory of Hearing and the Virāṭ-Rūpa Meditation

Devanagari script

द्वे जानुनी सुतलं विश्वमूर्ते- रूरुद्वयं वितलं चातलं च । महीतलं तज्जघनं महीपते नभस्तलं नाभिसरो गृणन्ति ॥ २७ ॥

Transliteration

dve jānunī sutalaṁ viśva-mūrter ūru-dvayaṁ vitalaṁ cātalaṁ ca mahītalaṁ taj-jaghanaṁ mahīpate nabhastalaṁ nābhi-saro gṛṇanti

Translation

宇宙形相の両膝はスータラ界、両腿はヴィターラ界とアターラ界、腰・臀部はマヒータラ界であり、虚空はその臍の窪み（ナービ・サラ）として讃えられる。

Synonyms

• द्वे: two
• द्वे: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; संख्या-विशेषण

• जानुनी: knees
• जानुनी: Adhikarana (अधिकरण/अवयव)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन

• सुतलम्: Sutala
• सुतलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विश्वमूर्तेः: of the universal form
• विश्वमूर्तेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विश्व-मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विश्वस्य मूर्तिः)

• ऊरुद्वयम्: the pair of thighs
• ऊरुद्वयम्: Adhikarana (अधिकरण/अवयव)
• Type: Noun
• Root: ऊरु-द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—द्विगु (द्वौ ऊरू)

• वितलम्: Vitala
• वितलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वितल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अतलम्: Atala
• अतलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• महीतलम्: Mahītala (earth-plane)
• महीतलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मही-तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (महीयाः तलम्)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘जघनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• जघनम्: the hips/loins
• जघनम्: Adhikarana (अधिकरण/अवयव)
• Type: Noun
• Root: जघन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• महीपते: O king (lord of the earth)
• महीपते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मही + पति)

• नभस्तलम्: Nabhastala (sky-plane)
• नभस्तलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नभस्-तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (नभसः तलम्)

• नाभिसरः: the navel-lake
• नाभिसरः: Adhikarana (अधिकरण/अवयव)
• Type: Noun
• Root: नाभि-सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (नाभ्याः सरः)

• गृणन्ति: they describe/praise
• गृणन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गॄ (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

Characters & Entities

• Parīkṣit Mahārāja

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about Sutala, Vitala, and Atala?

This verse maps these subterranean realms onto the limbs of the Lord’s Universal Form: Sutala as His knees, and Vitala and Atala as His thighs—teaching a devotional way to understand cosmic geography.

Why did Śukadeva Gosvāmī describe the Virāṭ-rūpa to King Parīkṣit?

To give Parīkṣit a practical, contemplative method for God-realization—seeing the entire universe as the Lord’s form—so the mind becomes steady in remembrance and devotion.

How can I apply the teaching of the universal form in modern life?

Train yourself to see the world as sacred and connected to the Supreme—reducing exploitation and increasing reverence, gratitude, and mindful devotion in daily actions.