Adhyaya 77

Verse 1

श्रीशुक उवाच स उपस्पृश्य सलिलं दंशितो धृतकार्मुक: । नय मां द्युमत: पार्श्वं वीरस्येत्याह सारथिम् ॥ १ ॥

シュカデーヴァは語った。水で身を清め、鎧を着け、弓を取った主プラデュムナは御者に言った。「勇士デュマーンのいるところへ我を連れて行け。」

Verse 2

विधमन्तं स्वसैन्यानि द्युमन्तं रुक्‍मिणीसुत: । प्रतिहत्य प्रत्यविध्यान्नाराचैरष्टभि: स्मयन् ॥ २ ॥

プラデュムナが不在の間、デュマーンは彼の軍勢を蹂躙していた。だが今、ルクミニーの子プラデュムナは微笑みつつ反撃し、八本のナーラーチャの矢で彼を射抜いた。

Verse 3

चतुर्भिश्चतुरो वाहान् सूतमेकेन चाहनत् । द्वाभ्यं धनुश्च केतुं च शरेणान्येन वै शिर: ॥ ३ ॥

その矢のうち四本でデュマーンの四頭の馬を射、一本で御者を射、さらに二本で弓と戦車の旗を射落とし、最後の一本でデュマーンの頭を射た。

Verse 4

गदसात्यकिसाम्बाद्या जघ्नु: सौभपतेर्बलम् । पेतु: समुद्रे सौभेया: सर्वे सञ्छिन्नकन्धरा: ॥ ४ ॥

ガダ、サーティヤキ、サーンバらはシャールヴァの軍勢を討ち始め、空中船サウバの兵は皆、首を断たれて海へと落ちていった。

Verse 5

एवं यदूनां शाल्वानां निघ्नतामितरेतरम् । युद्धं त्रिनवरात्रं तदभूत्तुमुलमुल्बणम् ॥ ५ ॥

このようにヤドゥ族とシャールヴァの一党が互いに攻め合ううち、轟き渡る恐るべき戦いは二十七日二十七夜続いた。

Verse 6

इन्द्रप्रस्थं गत: कृष्ण आहूतो धर्मसूनुना । राजसूयेऽथ निवृत्ते शिशुपाले च संस्थिते ॥ ६ ॥ कुरुवृद्धाननुज्ञाप्य मुनींश्च ससुतां पृथाम् । निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ ॥ ७ ॥

法の子ユディシュティラに招かれ、主クリシュナはインドラプラスタへ赴いていた。ラージャスーヤ祭が終わり、シシュパーラが討たれると、主はきわめて不吉な兆しを見た。そこでクル族の長老たちと大聖仙、さらにプリターとその子らに別れを告げ、ドヴァーラカーへ帰還された。

Verse 7

इन्द्रप्रस्थं गत: कृष्ण आहूतो धर्मसूनुना । राजसूयेऽथ निवृत्ते शिशुपाले च संस्थिते ॥ ६ ॥ कुरुवृद्धाननुज्ञाप्य मुनींश्च ससुतां पृथाम् । निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ ॥ ७ ॥

法の子ユディシュティラに招かれ、主クリシュナはインドラプラスタへ赴いていた。ラージャスーヤ祭が終わり、シシュパーラが討たれると、主はきわめて不吉な兆しを見た。そこでクル族の長老たちと大聖仙、さらにプリターとその子らに別れを告げ、ドヴァーラカーへ帰還された。

Verse 8

आह चाहमिहायात आर्यमिश्राभिसङ्गत: । राजन्याश्चैद्यपक्षीया नूनं हन्यु: पुरीं मम ॥ ८ ॥

主は心中でこう思われた。「わたしが敬う兄と共にここへ来てしまったゆえ、シシュパーラに与する王たちが、わが都ドヴァーラカーを攻めているに違いない。」

Verse 9

वीक्ष्य तत् कदनं स्वानां निरूप्य पुररक्षणम् । सौभं च शाल्वराजं च दारुकं प्राह केशव: ॥ ९ ॥

ドヴァーラカーに到着し、民が滅亡の危機にさらされているのを見た主ケーシャヴァは都の守りを整え、シャールヴァとその空中宮殿サウバを見て、ダールカに語りかけた。

Verse 10

रथं प्रापय मे सूत शाल्वस्यान्तिकमाशु वै । सम्भ्रमस्ते न कर्तव्यो मायावी सौभराडयम् ॥ १० ॥

御者よ、急いで我が戦車をシャールヴァの近くへ寄せよ。サウバの主は強大な幻術使いだ、惑わされてはならぬ。

Verse 11

इत्युक्तश्चोदयामास रथमास्थाय दारुक: । विशन्तं दद‍ृशु: सर्वे स्वे परे चारुणानुजम् ॥ ११ ॥

命を受けたダールカは主の戦車を操り進み出た。戦車が戦場へ入ると、味方も敵も皆、ガルダの旗印を目にした。

Verse 12

शाल्वश्च कृष्णमालोक्य हतप्रायबलेश्वर: । प्राहरत् कृष्णसूताय शक्तिं भीमरवां मृधे ॥ १२ ॥

壊滅寸前の軍を率いるシャールヴァは、近づく主クリシュナを見るや、戦場で恐ろしい轟音を立てる槍をクリシュナの御者めがけて投げ放った。

Verse 13

तामापतन्तीं नभसि महोल्कामिव रंहसा । भासयन्तीं दिश: शौरि: सायकै: शतधाच्छिनत् ॥ १३ ॥

大いなる流星のように天を疾走し四方を照らすその槍を、シャウリは矢で百に断ち割った。

Verse 14

तं च षोडशभिर्विद्ध्वा बाणै: सौभं च खे भ्रमत् । अविध्यच्छरसन्दोहै: खं सूर्य इव रश्मिभि: ॥ १४ ॥

主クリシュナは十六本の矢でシャルヴァを射抜き、空を飛び回るサウバの飛行船に矢の雨を降らせ、まるで太陽が光線で空を満たすかのような姿を見せられた。

Verse 15

शाल्व: शौरेस्तु दो: सव्यं सशार्ङ्गं शार्ङ्गधन्वन: । बिभेद न्यपतद्धस्ताच्छार्ङ्गमासीत्तदद्भ‍ुतम् ॥ १५ ॥

するとシャルヴァは、シャルンガの弓を持つ主クリシュナの左腕を打つことに成功し、驚くべきことに、その弓は主の手から落ちてしまった。

Verse 16

हाहाकारो महानासीद् भूतानां तत्र पश्यताम् । निनद्य सौभराडुच्चैरिदमाह जनार्दनम् ॥ १६ ॥

これを目撃した者たちは皆、狼狽して叫び声を上げた。するとサウバの主は高らかに吠え、主ジャナルダナにこう言い放った。

Verse 17

यत्त्वया मूढ न: सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्त: स सभामध्ये त्वया व्यापादित: सखा ॥ १७ ॥ तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रत: ॥ १८ ॥

[シャルヴァは言った] 愚か者め！お前は我々の目の前で、我らの友でありお前の従兄弟でもあるシシュパーラの許嫁を奪い去り、後に神聖な集会で彼が油断している隙に殺害した。だから今日、私の鋭い矢でお前を不帰の国へと送ってやる！お前は自分を無敵だと思っているようだが、私の前に立ちはだかるなら、今ここでお前を殺してやる。

Verse 18

यत्त्वया मूढ न: सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्त: स सभामध्ये त्वया व्यापादित: सखा ॥ १७ ॥ तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रत: ॥ १८ ॥

[シャルヴァは言った] 愚か者め！お前は我々の目の前で、我らの友でありお前の従兄弟でもあるシシュパーラの許嫁を奪い去り、後に神聖な集会で彼が油断している隙に殺害した。だから今日、私の鋭い矢でお前を不帰の国へと送ってやる！お前は自分を無敵だと思っているようだが、私の前に立ちはだかるなら、今ここでお前を殺してやる。

Verse 19

श्रीभगवानुवाच वृथा त्वं कत्थसे मन्द न पश्यस्यन्तिकेऽन्तकम् । पौरुषं दर्शयन्ति स्म शूरा न बहुभाषिण: ॥ १९ ॥

至上主は言われた。「愚か者よ、汝の自慢は空しい。近くに立つ死を見ていないのだ。真の勇者は多く語らず、行いによって武勇を示す。」

Verse 20

इत्युक्त्वा भगवाञ्छाल्वं गदया भीमवेगया । तताड जत्रौ संरब्ध: स चकम्पे वमन्नसृक् ॥ २० ॥

そう言い終えると、憤怒の主は恐るべき勢いと速さで棍棒を振るい、シャールヴァの鎖骨を打たれた。彼は震え、血を吐いた。

Verse 21

गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस्त्वन्तरधीयत । ततो मुहूर्त आगत्य पुरुष: शिरसाच्युतम् । देवक्या प्रहितोऽस्मीति नत्वा प्राह वचो रुदन् ॥ २१ ॥

しかしアチュタが棍棒を引き戻すや、シャールヴァは姿を消した。ほどなく一人の男が近づき、主に頭を垂れて「デーヴァキーが私を遣わしました」と告げ、すすり泣きながら次の言葉を述べた。

Verse 22

कृष्ण कृष्ण महाबाहो पिता ते पितृवत्सल । बद्ध्वापनीत: शाल्वेन सौनिकेन यथा पशु: ॥ २२ ॥

[男は言った。]「クリシュナ、クリシュナ、偉大なる腕の御方、両親を深く慈しまれる御方よ！シャールヴァはあなたの父君を縛り、屠り人が獣を屠場へ引いて行くように連れ去りました。」

Verse 23

निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुषीं प्रकृतिं गत: । विमनस्को घृणी स्‍नेहाद् बभाषे प्राकृतो यथा ॥ २३ ॥

この不吉な知らせを聞くと、人としてのリーラーを演じておられた主クリシュナは、人間の情を帯びたかのように、両親への愛ゆえに悲しみと憐れみに沈み、束縛された凡夫のように語られた。

Verse 24

कथं राममसम्भ्रान्तं जित्वाजेयं सुरासुरै: । शाल्वेनाल्पीयसा नीत: पिता मे बलवान् विधि: ॥ २४ ॥

[クリシュナ主は言われた] バララーマは常に油断がなく、神々や悪魔でさえ彼を打ち負かすことはできない。それなのに、どうしてこの取るに足らないシャルヴァが彼を倒し、私の父を誘拐できたのだろうか？実に、運命とは絶対的な力を持つものだ！

Verse 25

इति ब्रुवाणे गोविन्दे सौभराट् प्रत्युपस्थित: । वसुदेवमिवानीय कृष्णं चेदमुवाच स: ॥ २५ ॥

ゴーヴィンダがこれらの言葉を語った後、サウバの主が再び現れ、ヴァスデーヴァを主の御前に連れてきたかのように見えた。そしてシャルヴァは次のように言った。

Verse 26

एष ते जनिता तातो यदर्थमिह जीवसि । वधिष्ये वीक्षतस्तेऽमुमीशश्चेत् पाहि बालिश ॥ २६ ॥

[シャルヴァは言った] お前を生み、お前がこの世で生きる理由である愛する父がここにいる。今、お前の目の前で彼を殺してやろう。できるものなら救ってみろ、弱虫め！

Verse 27

एवं निर्भर्त्स्य मायावी खड्‍गेनानकदुन्दुभे: । उत्कृत्य शिर आदाय खस्थं सौभं समाविशत् ॥ २७ ॥

このように主を嘲笑した後、魔術師シャルヴァは剣でヴァスデーヴァの首を切り落としたかのように見えた。彼はその首を持って、空に浮かぶサウバの乗り物に乗り込んだ。

Verse 28

ततो मुहूर्तं प्रकृतावुपप्लुत: स्वबोध आस्ते स्वजनानुषङ्गत: । महानुभावस्तदबुध्यदासुरीं मायां स शाल्वप्रसृतां मयोदिताम् ॥ २८ ॥

本質的に、クリシュナ主は知識に満ちており、無限の知覚能力を持っておられる。しかし、愛する者たちへの深い愛情ゆえに、一瞬の間、普通の人間のような感情に浸られた。しかし、主はすぐに、これがマヤ・ダーナヴァによって仕組まれ、シャルヴァによって使われた悪魔的な幻影であることを思い出された。

Verse 29

न तत्र दूतं न पितु: कलेवरं प्रबुद्ध आजौ समपश्यदच्युत: । स्वाप्नं यथा चाम्बरचारिणं रिपुं सौभस्थमालोक्य निहन्तुमुद्यत: ॥ २९ ॥

そのとき現実に目覚めたアチュタ（主クリシュナ）は、戦場に使者も父の遺体も見いださず、まるで夢から覚めたかのようであった。上空でサウバの飛行船に乗る敵を見て、主はこれを討たんと身構えた。

Verse 30

एवं वदन्ति राजर्षे ऋषय: के च नान्विता: । यत् स्ववाचो विरुध्येत नूनं ते न स्मरन्त्युत ॥ ३० ॥

賢王よ、ある仙人たちはこのように語る。しかしこのように道理に合わぬことを言う者は、自らの以前の言葉を忘れて、みずからに矛盾している。

Verse 31

क्व‍ शोकमोहौ स्‍नेहो वा भयं वा येऽज्ञसम्भवा: । क्व‍ चाखण्डितविज्ञानज्ञानैश्वर्यस्त्वखण्डित: ॥ ३१ ॥

無知から生じる嘆き、迷妄、世俗の愛着、恐れが、どうして無限の至上主に帰せられようか。主の認識・知識・威力はすべて同様に無限で欠けることがない。

Verse 32

यत्पादसेवोर्जितयात्मविद्यया हिन्वन्त्यनाद्यात्मविपर्ययग्रहम् । लभन्त आत्मीयमनन्तमैश्वरं कुतो नु मोह: परमस्य सद्गते: ॥ ३२ ॥

御足への奉仕と自己覚知の力によって、信徒は無始以来魂を惑わせてきた「身体こそ我」という執着を払いのける。かくして主の親密な臨在において永遠の栄光を得る。真の聖者の究極の帰依処である至上真理が、どうして迷妄に支配されようか。

Verse 33

तं शस्‍त्रपूगै: प्रहरन्तमोजसा शाल्वं शरै: शौरिरमोघविक्रम: । विद्ध्वाच्छिनद् वर्म धनु: शिरोमणिं सौभं च शत्रोर्गदया रुरोज ह ॥ ३३ ॥

シャールヴァが猛然と武器の雨を浴びせ続ける中、武勇決して空しからぬシャウリ（主クリシュナ）は矢で彼を傷つけ、その鎧・弓・頭飾りの宝珠を打ち砕いた。さらに主は棍棒で敵のサウバ飛行船を粉砕した。

Verse 34

तत् कृष्णहस्तेरितया विचूर्णितं पपात तोये गदया सहस्रधा । विसृज्य तद् भूतलमास्थितो गदा- मुद्यम्य शाल्वोऽच्युतमभ्यगाद्‌द्रुतम् ॥ ३४ ॥

主クリシュナの棍棒によりサウバの飛行船は千々に砕け、水中へ墜ちた。シャールヴァはそれを捨てて地に立ち、棍棒を掲げ、アチュタへ疾く突進した。

Verse 35

आधावत: सगदं तस्य बाहुं भल्ल‍ेन छित्त्वाथ रथाङ्गमद्भ‍ुतम् । वधाय शाल्वस्य लयार्कसन्निभं बिभ्रद् बभौ सार्क इवोदयाचल: ॥ ३५ ॥

棍棒を携えて突進するシャールヴァに、主はバッラの矢を放ち、その棍棒を握る腕を断ち切った。ついに討伐を決し、クリシュナは劫末の太陽のごとく輝くスダルシャナ輪を掲げ、昇る日を戴く東の山のように燦然と現れた。

Verse 36

जहार तेनैव शिर: सकुण्डलं किरीटयुक्तं पुरुमायिनो हरि: । वज्रेण वृत्रस्य यथा पुरन्दरो बभूव हाहेति वचस्तदा नृणाम् ॥ ३६ ॥

その同じ輪で、ハリは大幻術師の首を、耳飾りと冠ごと奪い去った。まるでプランダラが金剛杵でヴリトラの首を断ったように。これを見てシャールヴァの従者たちは「嗚呼、嗚呼！」と叫んだ。

Verse 37

तस्मिन् निपतिते पापे सौभे च गदया हते । नेदुर्दुन्दुभयो राजन् दिवि देवगणेरिता: । सखीनामपचितिं कुर्वन्दन्तवक्रो रुषाभ्यगात् ॥ ३७ ॥

王よ、罪深きシャールヴァが倒れ、サウバの飛行船も棍棒により滅ぼされると、天では神々の群れが打つ太鼓が鳴り響いた。ついで友の仇を討たんとするダンタヴァクラが怒りに燃えて主アチュタへ襲いかかった。