Adhyaya 3

Verse 1

मैत्रेय उवाच सदा विद्विषतोरेवं कालो वै ध्रियमाणयो: । जामातु: श्वशुरस्यापि सुमहानतिचक्रमे ॥ १ ॥

マイトレーヤは続けた――このようにして、舅と婿、すなわちダクシャと主シヴァの間の緊張は、かなり長い時のあいだ続いた。

Verse 2

यदाभिषिक्तो दक्षस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रजापतीनां सर्वेषामाधिपत्ये स्मयोऽभवत् ॥ २ ॥

至高のブラフマー（パラメーシュティ）がダクシャをすべてのプラジャーパティの長として任命したとき、ダクシャは大いなる驕りにふくれ上がった。

Verse 3

इष्ट्वा स वाजपेयेन ब्रह्मिष्ठानभिभूय च । बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतूत्तमम् ॥ ३ ॥

ダクシャはヴァージャペーヤの供犠を修し、梵天の後ろ盾により過度に自信を深めた。さらに彼は「ブリハスパティ・サヴァ」と名づけられた、最上の大供犠を開始した。

Verse 4

तस्मिन्ब्रह्मर्षय: सर्वे देवर्षिपितृदेवता: । आसन् कृतस्वस्त्ययनास्तत्पत्‍न्यश्च सभर्तृका: ॥ ४ ॥

供犠が執り行われる間、すべてのブラフマルシ、デーヴァルシ、祖霊の神々、そして他の神々が集い、吉祥の祝詞を唱えた。彼らの妻たちも夫とともに、宝飾で美しく装って参列した。

Verse 5

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥

空を行く天の住人たちの語らいを耳にして、ダクシャの娘で貞節なる女神サティーは、父が執り行う祖霊供養の大供犠の祝祭を知った。さらに彼女は、四方から、従神たちの麗しい妻君が、愛する者とともにヴィマーナに乗り、上質の衣をまとい、耳飾りや首飾り（垂飾り）で飾って、自らの住まいの近くを通り供犠へ向かうのを見た。胸騒ぎと切なる思いに駆られ、サティーは夫でありブータたちの主なる神、シャンカラに近づき、こう語った。

Verse 6

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥

空を行く天の住人たちの語らいを耳にして、ダクシャの娘で貞節なる女神サティーは、父が執り行う祖霊供養の大供犠の祝祭を知った。さらに彼女は、四方から、従神たちの麗しい妻君が、愛する者とともにヴィマーナに乗り、上質の衣をまとい、耳飾りや首飾り（垂飾り）で飾って、自らの住まいの近くを通り供犠へ向かうのを見た。胸騒ぎと切なる思いに駆られ、サティーは夫でありブータたちの主なる神、シャンカラに近づき、こう語った。

Verse 7

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥

空を行く天の住人たちの語らいを耳にして、ダクシャの娘で貞節なる女神サティーは、父が執り行う祖霊供養の大供犠の祝祭を知った。さらに彼女は、四方から、従神たちの麗しい妻君が、愛する者とともにヴィマーナに乗り、上質の衣をまとい、耳飾りや首飾り（垂飾り）で飾って、自らの住まいの近くを通り供犠へ向かうのを見た。胸騒ぎと切なる思いに駆られ、サティーは夫でありブータたちの主なる神、シャンカラに近づき、こう語った。

Verse 8

सत्युवाच प्रजापतेस्ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सव: किल । वयं च तत्राभिसराम वाम ते यद्यर्थितामी विबुधा व्रजन्ति हि ॥ ८ ॥

サティーは言った。「愛しきシヴァよ、あなたの岳父プラジャーパティは今、盛大な供犠の祭典を執り行っています。招かれた神々は皆そこへ向かっています。あなたが望むなら、私たちも参りましょう。」

Verse 9

तस्मिन्भगिन्यो मम भर्तृभि: स्वकै- र्ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिद‍ृक्षव: । अहं च तस्मिन्भवताभिकामये सहोपनीतं परिबर्हमर्हितुम् ॥ ९ ॥

その供犠には、私の姉妹たちもそれぞれ夫と共に、親族に会いたくてきっと出向いているでしょう。私も父から授かった飾りを身にまとい、あなたと共に行って、その集いに加わりたいのです。

Verse 10

तत्र स्वसृर्मे ननु भर्तृसम्मिता मातृष्वसृ: क्लिन्नधियं च मातरम् । द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभि- रुन्नीयमानं च मृडाध्वरध्वजम् ॥ १० ॥

そこには私の姉妹たち、母の姉妹たちとその夫、そして情け深い母も集っているはず—私は久しく彼らに会いたくてたまりません。さらに大聖仙たちが執り行う供犠と、はためく旗幡の荘厳も見られるでしょう。だからこそ、愛する夫よ、私はどうしても行きたいのです。

Verse 11

त्वय्येतदाश्चर्यमजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम् । तथाप्यहं योषिदतत्त्वविच्च ते दीना दिद‍ृक्षे भव मे भवक्षितिम् ॥ ११ ॥

この顕現した宇宙は、無生の至上主のマーヤーが三つのグナとして織りなす驚くべき造化—その真理をあなたはよくご存じです。それでも私は哀れな女で、タットヴァに通じていません。ゆえに、もう一度だけ生まれ故郷を見たいのです。どうか行くことをお許しください。

Verse 12

पश्य प्रयान्तीरभवान्ययोषितो ऽप्यलड़्क़ृता: कान्तसखा वरूथश: । यासां व्रजद्‌भि: शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमानै: कलहंसपाण्डुभि: ॥ १२ ॥

ご覧ください、無生の御方、青き喉の御方よ。私の身内だけでなく、ほかの女たちも美しい衣と飾りで身を整え、夫や友と連れ立って群れをなして向かっています。白き鴻のようなヴィマーナが、天空一面をいっそう麗しくしています。

Verse 13

कथं सुताया: पितृगेहकौतुकं निशम्य देह: सुरवर्य नेङ्गते । अनाहुता अप्यभियन्ति सौहृदं भर्तुर्गुरोर्देहकृतश्च केतनम् ॥ १३ ॥

おお神々の中の最勝者よ。父の家で祝宴があると聞けば、娘の身心がどうして動かずにいられようか。招かれずとも、友・夫・霊的師・父の家へ赴くのは咎ではない。

Verse 14

तन्मे प्रसीदेदममर्त्य वाञ्छितं कर्तुं भवान्कारुणिको बतार्हति । त्वयात्मनोऽर्धेऽहमदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याचित: ॥ १४ ॥

不死のシヴァよ、どうか私に慈悲を垂れ、願いを成就してください。あなたは私を御身の半身として受け入れました。ゆえに憐れみをもって、この願いをお受け取りください。

Verse 15

ऋषिरुवाच एवं गिरित्र: प्रिययाभिभाषित: प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन् सुहृत्प्रिय: । संस्मारितो मर्मभिद: कुवागिषून् यानाह को विश्वसृजां समक्षत: ॥ १५ ॥

大賢者マイトレーヤは語った。愛する妻にそのように告げられると、カイラーサの主シヴァは微笑んで答えた。しかし同時に、宇宙の務めを司る守護者たちの前でダクシャが放った、悪意に満ち心を刺す言葉を思い起こした。

Verse 16

श्रीभगवानुवाच त्वयोदितं शोभनमेव शोभने अनाहुता अप्यभियन्ति बन्धुषु । ते यद्यनुत्पादितदोषद‍ृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन मन्युना ॥ १६ ॥

大いなる主は答えた。美しき妻よ、招かれずとも親族の家へ行けるというあなたの言葉は真実である。だがそれは、彼らが身体への執着から過失をあげつらわず、その我慢ゆえに怒りを燃やさぬ場合に限る。

Verse 17

विद्यातपोवित्तवपुर्वय:कुलै: सतां गुणै: षड्‌भिरसत्तमेतरै: । स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृश: स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम् ॥ १७ ॥

学識、苦行、財、容姿、若さ、家柄――この六つの徳は高き者のもの。だがそれを誇る者は盲となり、正しい思慮を失い、偉大なる人々の栄光を味わえない。

Verse 18

नैताद‍ृशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान्प्रतीयादनवस्थितात्मनाम् । येऽभ्यागतान् वक्रधियाभिचक्षते आरोपितभ्रूभिरमर्षणाक्षिभि: ॥ १८ ॥

心の定まらぬ者の家には、たとえ親族であっても行くべきではない。彼らは来客をねじれた心で見、眉をつり上げ、怒りの眼でにらむからである。

Verse 19

तथारिभिर्न व्यथते शिलीमुखै: शेतेऽर्दिताङ्गो हृदयेन दूयता । स्वानां यथा वक्रधियां दुरुक्तिभि- र्दिवानिशं तप्यति मर्मताडित: ॥ १९ ॥

敵の矢に傷つけられても、人はそれほど嘆かない。だが身内のねじれた心から出る辛辣な言葉は急所を刺し、昼も夜も胸を焼き裂く。

Verse 20

व्यक्तं त्वमुत्कृष्टगते: प्रजापते: प्रियात्मजानामसि सुभ्रु मे मता । तथापि मानं न पितु: प्रपत्स्यसे मदाश्रयात्क: परितप्यते यत: ॥ २० ॥

わが白き肌の愛妻よ、ダクシャ・プラジャーパティの多くの娘の中で、汝が最も寵愛されているのは明らかだ。だが我に依るがゆえに、父の家で尊ばれず、むしろ我と結ばれていることを嘆くであろう。

Verse 21

पापच्यमानेन हृदातुरेन्द्रिय: समृद्धिभि: पूरुषबुद्धिसाक्षिणाम् । अकल्प एषामधिरोढुमञ्जसा परं पदं द्वेष्टि यथासुरा हरिम् ॥ २१ ॥

偽りの我執に導かれる者は、心も感官も常に苦しむ。自己を悟った者の豊かな栄光に耐えられず、その境地へ上れぬがゆえに、阿修羅が至上主ハリをねたむように彼らを憎みねたむ。

Verse 22

प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मिथ: सुमध्यमे । प्राज्ञै: परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने ॥ २२ ॥

麗しき腰のわが妻よ、友や親族は互いに立ち上がって迎え、へりくだり、礼拝して挨拶を交わす—それは正しい。だが超越の位にある賢者は、その敬意を身体に同一化する者へではなく、身体の内に密かに坐す至上のプルシャ、パラマートマンへと心で捧げる。

Verse 23

सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यदीयते तत्र पुमानपावृत: । सत्त्वे च तस्मिन्भगवान्वासुदेवो ह्यधोक्षजो मे नमसा विधीयते ॥ २३ ॥

「ヴァースデーヴァ」と呼ばれる清浄なるサットヴァにおいて、プルシャは覆いなく顕現する。その清らかな意識の中で、私は感覚を超えた主、ヴァースデーヴァ（アドホークシャジャ）に常に礼拝を捧げる。

Verse 24

तत्ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृद् दक्षो मम द्विट्‌तदनुव्रताश्च ये । यो विश्वसृग्यज्ञगतं वरोरु मा- मनागसं दुर्वचसाकरोत्तिर: ॥ २४ ॥

ゆえに、たとえ身を与えた父ダクシャであっても会ってはならぬ。彼とその従者は我に嫉みを抱く。おお尊ぶべき者よ、嫉妬ゆえに彼はヴィシュヴァスリジュの祭儀の सभाで、無実の我を酷い言葉で侮辱したのだ。

Verse 25

यदि व्रजिष्यस्यतिहाय मद्वचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति । सम्भावितस्य स्वजनात्पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते ॥ २५ ॥

それでも我が言葉を退けて行くと決めるなら、汝に吉はない。汝は最も尊ばれる者であり、身内から受ける侮辱は、たちまち死に等しい。