Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 1

Bali Liberated, Prahlāda Blessed, and Vāmana Accepted as Universal Protector

Devanagari script

श्रीशुक उवाच इत्युक्तवन्तं पुरुषं पुरातनं महानुभावोऽखिलसाधुसम्मत: । बद्धाञ्जलिर्बाष्पकलाकुलेक्षणो भक्त्युत्कलो गद्गदया गिराब्रवीत् ॥ १ ॥

Transliteration

śrī-śuka uvāca ity uktavantaṁ puruṣaṁ purātanaṁ mahānubhāvo ’khila-sādhu-sammataḥ baddhāñjalir bāṣpa-kalākulekṣaṇo bhakty-utkalo gadgadayā girābravīt

Translation

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは語った。かくして太古よりのプルシャ、至上人格神が語り終えると、あらゆるサードゥに認められた大魂バリ・マハーラージャは合掌し、涙に満ちた眼で、バクティの法悦に声を震わせつつ次のように答えた。

Synonyms

• श्री-शुकः: Śrī Śuka
• श्री-शुकः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: शुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘श्री’ उपपद/उपाधि (honorific)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: वाक्य-सम्बन्ध (discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• उक्तवन्तम्: the one who had spoken
• उक्तवन्तम्: कर्म (Karma)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त (past active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘having spoken/one who spoke’

• पुरुषम्: the person
• पुरुषम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; उक्तवन्तम् इति विशेष्य

• पुरातनम्: ancient, primeval
• पुरातनम्: कर्म (Karma)
• Type: Adjective
• Root: पुरातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (पुरुषम्)

• महानुभावः: the great-souled one
• महानुभावः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: महान् (प्रातिपदिक) + अनुभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारय (‘great’ + ‘majesty’)

• अखिल-साधु-सम्मतः: approved by all the virtuous
• अखिल-साधु-सम्मतः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक) + साधु (प्रातिपदिक) + सम्मत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (‘approved by all saints’)

• बद्ध-अञ्जलिः: with folded hands
• बद्ध-अञ्जलिः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: बद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (‘with hands joined’)

• बाष्प-कलाकुल-ईक्षणः: whose eyes were filled with tears
• बाष्प-कलाकुल-ईक्षणः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: बाष्प (प्रातिपदिक) + कला (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (‘whose eyes are filled/agitated with tear-drops’)

• भक्ति-उत्कलः: overwhelmed with devotion
• भक्ति-उत्कलः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक) + उत्कल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष (‘overwhelmed with devotion’)

• गद्गदया: with a faltering
• गद्गदया: करण (Karaṇa)
• Type: Adjective
• Root: गद्गद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषण (गिरा)

• गिरा: voice
• गिरा: करण (Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• अब्रवीत्: spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Characters & Entities

• Śukadeva Gosvāmī
• Puruṣa (Supreme Lord)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the symptoms of pure devotion (bhakti)?

This verse describes classic bhakti symptoms—folded hands, tear-filled eyes, and a voice choked with emotion—arising when a devotee hears the Lord’s words.

Who is the “purusha puratana” mentioned in Bhagavatam 8.23.1?

“Puruṣaṁ purātanam” refers to the primeval Supreme Person—the Lord (commonly understood as Viṣṇu/Nārāyaṇa) who is eternal and the original source.

How can I apply this teaching in modern life as a devotee?

Cultivate reverence and heartfelt prayer—listen to divine teachings with sincerity, respond with humility (like folded hands), and let devotion become genuine rather than merely formal.