Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 28

Bali Mahārāja Upholds Truth; Vāmana Reveals the Universal Form and Takes the Two Steps

हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥

hṛdy aṅga dharmaṁ stanayor murārer ṛtaṁ ca satyaṁ ca manasy athendum śriyaṁ ca vakṣasy aravinda-hastāṁ kaṇṭhe ca sāmāni samasta-rephān

かくしてバリ・マハーラージャは、主のヴィラート身において、心から諸感覚に至るまでダルマ等の原理を、御言葉に韻律と真言を、脈に河川を、知性に梵天らを、そしてプラーナとともに全身に動不動の一切衆生を同時に見た。まるで全宇宙がそのプルショーत्तマ(至上の人格)に集約されているかのようであった。

sparśein touch
sparśe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootsparśa (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Ekavacana (sg.)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-avyaya (conjunction)
kāmamdesire
kāmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
nṛpaO king
nṛpa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Sambodhana (Voc.), Ekavacana (sg.)
retas-ambhaḥsemen; generative fluid
retas-ambhaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootretas (प्रातिपदिक) + ambhas (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa-samāsa: ‘semen-water’; Napुṁsaka-liṅga (n.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
pṛṣṭheon the back
pṛṣṭhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootpṛṣṭha (प्रातिपदिक)
FormNapुṁsaka-liṅga (n.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Ekavacana (sg.)
tubut; indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormVirodha/viśeṣa-avyaya (but/indeed)
adharmamunrighteousness
adharmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootadharma (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
kramaṇeṣuin the steps/strides
kramaṇeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootkramaṇa (प्रातिपदिक)
FormNapुṁsaka-liṅga (n.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Bahuvacana (pl.)
yajñamsacrifice
yajñam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
chāyāsuin the shadows
chāyāsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootchāyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Bahuvacana (pl.)
mṛtyumdeath
mṛtyum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmṛtyu (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
hasitein laughter
hasite:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Roothasita (प्रातिपदिक)
FormNapुṁsaka-liṅga (n.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Ekavacana (sg.)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSam uccaya-avyaya (conjunction)
māyāmillusion; māyā
māyām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmāyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
tanūruheṣuin the body-hairs
tanūruheṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Roottanūruha (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa-samāsa: tanū-ruha = ‘body-grown’ (hair); Puṁliṅga (m.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Bahuvacana (pl.)
oṣadhi-jātayaḥspecies of herbs/plants
oṣadhi-jātayaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootoṣadhi + jāti (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa-samāsa: oṣadhi-jāti = ‘kinds of herbs’; Strīliṅga (f.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Bahuvacana (pl.)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSam uccaya-avyaya (conjunction)
P
Parīkṣit Mahārāja

FAQs

This verse places māyā within ordinary experiences—specifically laughter—showing how illusion can subtly cover reality even in seemingly harmless expressions, as part of the Lord’s all-pervading cosmic arrangement.

Parīkṣit was hearing the Bhagavatam to attain liberation before death; Śukadeva describes the universal form to expand the king’s vision from bodily identity to the Lord’s all-encompassing presence behind all phenomena.

Use daily sensations and emotions as reminders of spiritual vigilance—recognize how desire can arise through touch and how illusion can hide in entertainment—then redirect attention toward devotion, self-control, and remembrance of the Supreme.