Mantra 1

Sukta 66

Sanskrit (Devanagari)

स्तुहीन्द्रं व्यश्ववदनूर्मिं वाजिनं यमम्। अर्यो गयं मंहमानं वि दाशुषे

IAST Transliteration

stuhī́ndraṃ vyáśvavad anū́rmim vājínaṃ yámam | aryó gáyaṃ máṃhamānaṃ ví dā́śuṣe

English Translation (Griffith/Whitney)

Praise Indra, rich in steeds, of surging force, the prize-winning controller; the noble one, bounteous, who dealeth out goodly substance unto the giver.

Translation

インドラを讃えよ。駿馬に富み、うねる力をもち、勝利の賞を得る統御者を。高貴にして寛大なる者、供物を捧げる者に良き財を分け与える。

Word by Word

• स्तुही: praise (you)!
• स्तुही: (वाक्ये विधेयक्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √स्तु (स्तवते/स्तौति) अथवा √स्तु (स्तुहि इति लोट्)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वि: apart; forth; distinctly
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• अश्ववत्: horse-like; having horses
• अश्ववत्: कर्म-विशेषणम् (इन्द्रम्) / क्रियाविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: अश्ववत् (अश्व + वत्, तद्धितान्त प्रातिपदिक)

• अद्: he eats; he consumes
• अद्: (वाक्ये विधेयक्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √अद् (अत्ति)

• अनूर्मिम्: wave-less; without billows
• अनूर्मिम्: कर्म-विशेषणम् (वाजिनम्/यमम् इत्यस्य) अथवा कर्म
• Type: Adjective
• Root: अनूर्मि (प्रातिपदिक; अ- + ऊर्मि ‘wave’)

• वाजिनम्: the prize-winner; the swift/strong one
• वाजिनम्: कर्म (इन्द्रम् प्रति विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वाजिन् (प्रातिपदिक)

• यमम्: Yama (or: the restrainer/guide)
• यमम्: कर्म (इन्द्रम् प्रति विशेषण/सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)

• अर्यः: the noble one; Arya
• अर्यः: कर्तृ (स्तुही इत्यस्य संबोधन/कर्तृ-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: अर्य (प्रातिपदिक)

• गयम्: house; wealth; (also) a person named Gaya
• गयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गय (प्रातिपदिक)

• मंहमानम्: being bountiful; munificent
• मंहमानम्: कर्म-विशेषणम् (इन्द्रम्/वाजिनम् इत्यस्य)
• Type: Adjective/Participle
• Root: मंहमान (√मंह् ‘to be liberal/bountiful’—शानच्/शतृ-प्राय वर्तमानकृदन्त)

• वि: apart; forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• दाशुषे: to the giver/offerer (worshipper)
• दाशुषे: सम्प्रदान
• Type: Noun (agent) / Participle
• Root: √दाश् (दाशति/दाशते ‘to give, offer’) → दाशुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘giver/offerer’)

Attribution

Rishi: RV-source attribution required for precision (AV20 borrows RV hymn material).

Devata: Indra

Chandas: RV meter (likely Triṣṭubh; requires RV locus confirmation).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"Admiration → energized desire for noble prosperity → confident readiness to offer/act.","listener_experience":"Uplift and forward drive; sense of being ‘carried’ by momentum.","intensity":6}