Sutra 2
Devanagari script
प्रागेव मरणाबाधभयाद् राज्ञः प्रियहितोपग्रहेण मासद्विमासान्तरं दर्शनं स्थापयेद्देशपीडापहममित्रापहमायुष्यं पुत्रीयं वा कर्म राजा साधयति इत्यपदेशेन ॥ कZ_०५.६.०२ ॥
Transliteration
prāgeva maraṇābādhabhayād rājñaḥ priyahitopagraheṇa māsadvimāsāntaraṃ darśanaṃ sthāpayed deśapīḍāpaham amitrāpaham āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma rājā sādhayati ity apadeśena
Translation
あらかじめ、王に死や病苦が及ぶことを恐れて、彼は一か月または二か月ごとに拝謁の機会を設けるべきである。口実としては、王の喜びとなり利益となることを取り計らうためだとして、「王は、諸地方の苦難を除き、敵を滅ぼし、長寿を促し、あるいは子を得させる事業に取り組んでいる」と述べる。
Word by Word
प्राक्beforehand, in advance
प्राक्:
TypeAvyaya
Rootप्राञ्च्/प्राक् (indecl.)
Formअव्यय; काल/पूर्वता-वाचक
एवindeed, just, only
एव:
TypeAvyaya
Rootएव (indecl.)
Formअव्यय; अवधारणार्थक
मरणdeath
मरण:
TypeNoun
Rootमृ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
आबाधaffliction, illness, distress
आबाध:
TypeNoun
Rootआ + बाध्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
भयात्from fear
भयात्:
TypeNoun
Rootभय
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी एकवचन; अपादान
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
प्रियdear, pleasing
प्रिय:
TypeNoun/Adjective
Rootप्रिय
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
हितbeneficial, welfare
हित:
TypeNoun/Adjective
Rootहित
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
उपग्रहेणby means of a pretext/occasion
उपग्रहेण:
TypeNoun
Rootउपग्रह
Formपुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; करण
मासmonth
मास:
TypeNoun
Rootमास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
द्विtwo
द्वि:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formसंख्यावाचक (समासपूर्वपद)
मासmonth
मास:
TypeNoun
Rootमास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अन्तरम्interval, gap
अन्तरम्:
TypeNoun/Adjective
Rootअन्तर
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कालावधि/अन्तराल
दर्शनम्audience, appearance (meeting)
दर्शनम्:
TypeNoun
Rootदर्शन
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म
स्थापयेत्should arrange/establish
स्थापयेत्:
TypeVerb
Rootस्था (caus. स्थापय)
Formलिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन; causative; विधि—‘should arrange/establish’
देशcountry/region
देश:
TypeNoun
Rootदेश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पीडाoppression, suffering
पीडा:
TypeNoun
Rootपीडा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अपहम्removing, alleviating
अपहम्:
TypeAdjective
Rootअपह (from अप + हन्/हृ?; adj. ‘removing’)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)
अमित्रenemy
अमित्र:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अपहम्removing, warding off
अपहम्:
TypeAdjective
Rootअपह (adj.)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)
आयुष्यम्promoting longevity, life-giving
आयुष्यम्:
TypeAdjective
Rootआयुष्य
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)
पुत्रीयम्connected with (obtaining) a son, progeny-related
पुत्रीयम्:
TypeAdjective
Rootपुत्रीय
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)
वाor
वा:
TypeAvyaya
Rootवा (indecl.)
Formअव्यय; विकल्पार्थक
कर्मact, undertaking, task
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म (object)
राजाthe king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्ता
साधयतिaccomplishes, carries out
साधयति:
TypeVerb
Rootसाध्
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन
इतिthus
इति:
TypeAvyaya
Rootइति (indecl.)
Formअव्यय; इत्यादि-निर्देशक/उद्धरणसमाप्ति
अपदेशेनby (using) a pretext
अपदेशेन:
TypeNoun
Rootअपदेश
Formपुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; करण
Entities Mentioned
R
rājā (king)A
amitra (enemy)FAQs
To reduce exposure to assassination, illness, and manipulation, while preserving legitimacy through an official narrative that the king is engaged in high-value state purposes.