Sutra 9
Devanagari script
संदर्शने कोपः वाक्यस्याश्रवणप्रतिषेधौ आसनचक्षुषोरदानम् वर्णस्वरभेदः एकाक्षिभ्रुकुट्योष्ठनिर्भोगः स्वेदश्वासस्मितानामस्थानोत्पत्तिः परमन्त्रणमकस्माद्व्रजनम् वर्धनमन्यस्य भूमिगात्रविलेखनमन्यस्योपतोदनम् विद्यावर्णदेशकुत्सा समदोषनिन्दा प्रतिदोषनिन्दा प्रतिलोमस्तवः सुकृतानवेक्षणम् दुष्कृतानुकीर्तनम् पृष्ठावधानमतित्यागः मिथ्याभिभाषणम् राजदर्शिनां च तद्वृत्तान्यत्वम् ॥ कZ_०५.५.०९ ॥
Transliteration
saṃdarśane kopaḥ vākyasyāśravaṇapratiṣedhau āsanacakṣuṣoradānam varṇasvarabhedaḥ ekākṣibhrukuṭyoṣṭhanirbhogaḥ svedaśvāsasmitānāmasthānotpattiḥ paramantraṇamakasmādvrajanam vardhanamanyasya bhūmigātravilekhanamanyasyopatodanam vidyāvarṇadeśakutsā samadoṣanindā pratidoṣanindā pratilomastavaḥ sukṛtānavekṣaṇam duṣkṛtānukīrtanam pṛṣṭhāvadhānamatityāgaḥ mithyābhibhāṣaṇam rājadarśināṃ ca tadvṛttānyatvam
Translation
不満の徴は次のとおりである。会えば怒る。相手の言葉を聞かず、または受け入れない。座を与えず、目も向けない。顔色や声の調子が変わる。片目でにらみ、眉をひそめ、唇をゆがめる。汗をかき、呼吸が乱れ、不適切に笑う。他者に相談する。突然立ち去る。別の者を引き立てる。地面や自分の手足を掻く。他人を刺すようにからかう。相手の学識・家柄・国を嘲る。共通の欠点でも個々の欠点でも責める。逆説的・皮肉な褒め方をする。善行を顧みず、悪行を言い立てる。背を向ける、見捨てる。虚言を弄する。さらに、王に近づける者たちの振る舞いが変わる。
Word by Word
संदर्शनेon being seen / at the time of an audience (meeting)
संदर्शने:
TypeNoun
Rootसंदर्शन
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (सप्तमी-स्थाने/अवसरे)
कोपःanger
कोपः:
TypeNoun
Rootकोप
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
वाक्यस्यof (one’s) speech / words
वाक्यस्य:
TypeNoun
Rootवाक्य
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
अश्रवणnot listening / refusal to hear
अश्रवण:
TypeNoun
Rootअश्रवण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समाहार-निर्देश)
प्रतिषेधौtwo acts of prohibition/refusal (i.e., refusal to listen and refusal to respond/accept)
प्रतिषेधौ:
TypeNoun
Rootप्रतिषेध
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा द्विवचन
आसनseat; sitting posture
आसन:
TypeNoun
Rootआसन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
चक्षुषोःof the two eyes
चक्षुषोः:
TypeNoun
Rootचक्षुस्
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी द्विवचन
अदानम्not giving; withholding (e.g., not offering a seat / not giving eye-contact)
अदानम्:
TypeNoun
Rootअदान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
वर्णcolor/complexion; (also) phonetic class
वर्ण:
TypeNoun
Rootवर्ण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
स्वरvoice; tone; vowel/accent
स्वर:
TypeNoun
Rootस्वर
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
भेदःchange/alteration (difference)
भेदः:
TypeNoun
Rootभेद
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
एकाक्षिone-eyed look / looking with one eye (sidelong)
एकाक्षि:
TypeNoun/Adj
Rootएकाक्षि
Formसमास; अव्ययीभाव-न; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद-समाहार)
भ्रुकुटिfrown; knitted eyebrows
भ्रुकुटि:
TypeNoun
Rootभ्रुकुटि
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
ओष्ठlip
ओष्ठ:
TypeNoun
Rootओष्ठ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
निर्भोगःcontortion/drawing (of the face), grimace (lit. distortion/withdrawal)
निर्भोगः:
TypeNoun
Rootनिर्भोग
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
स्वेदof sweating
स्वेद:
TypeNoun
Rootस्वेद
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासपूर्वपद)
श्वासof breathing (heavy breaths)
श्वास:
TypeNoun
Rootश्वास
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासपूर्वपद)
स्मितानाम्of smiles (smirks)
स्मितानाम्:
TypeNoun
Rootस्मित
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
अस्थानat an improper time/place
अस्थान:
TypeNoun
Rootअस्थान
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
उत्पत्तिःarising/occurrence
उत्पत्तिः:
TypeNoun
Rootउत्पत्ति
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
परमन्त्रणम्private whispering/consultation with another
परमन्त्रणम्:
TypeNoun
Rootपरमन्त्रण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अकस्मात्suddenly; without cause
अकस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootअकस्मात्
Formअव्यय
व्रजनम्going away; departure
व्रजनम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootव्रज् (धातु) → व्रजन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
वर्धनम्praising/raising; showing increase (of regard)
वर्धनम्:
TypeNoun
Rootवर्धन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अन्यस्यof another (person)
अन्यस्य:
TypePronoun/Adj
Rootअन्य
Formपुं/नपुंसक; षष्ठी एकवचन
भूमिground/floor
भूमि:
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
गात्रbody/limb
गात्र:
TypeNoun
Rootगात्र
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
विलेखनम्scratching; drawing lines (nervously)
विलेखनम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootवि-लिख् (धातु) → विलेखन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अन्यस्यof another (person)
अन्यस्य:
TypePronoun/Adj
Rootअन्य
Formपुं/नपुंसक; षष्ठी एकवचन
उपतोदनम्prodding/poking (someone)
उपतोदनम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootउप-तुद् (धातु) → उपतोदन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
विद्याlearning/knowledge
विद्या:
TypeNoun
Rootविद्या
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
वर्णcaste/class (varna)
वर्ण:
TypeNoun
Rootवर्ण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
देशcountry/region
देश:
TypeNoun
Rootदेश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
कुत्साcontempt; disparagement
कुत्सा:
TypeNoun
Rootकुत्सा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
समequal; indiscriminate
सम:
TypeAdj (as compound member)
Rootसम
Formसमासपूर्वपद (विशेषण)
दोषfault; defect; offence
दोष:
TypeNoun
Rootदोष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
निन्दाblame; censure
निन्दा:
TypeNoun
Rootनिन्दा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
प्रतिदोषeach fault in turn / fault-for-fault
प्रतिदोष:
TypeNoun (compound)
Rootप्रतिदोष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
निन्दाblame; censure
निन्दा:
TypeNoun
Rootनिन्दा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
प्रतिलोमcontrary; perverse; against the grain
प्रतिलोम:
TypeAdj/Noun
Rootप्रतिलोम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
स्तवःpraise (ironical/contrary praise here)
स्तवः:
TypeNoun
Rootस्तव
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
सुकृतof good deeds/merits
सुकृत:
TypeNoun
Rootसुकृत
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासपूर्वपद)
अनवेक्षणम्not noticing; not taking into account
अनवेक्षणम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootअन-आ-ईक्ष् (धातु) → अनवेक्षण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
दुष्कृतof bad deeds/demerits
दुष्कृत:
TypeNoun
Rootदुष्कृत
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासपूर्वपद)
अनुकीर्तनम्recounting; repeatedly mentioning
अनुकीर्तनम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootअनु-कीर्त् (धातु) → अनुकीर्तन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
पृष्ठback; behind
पृष्ठ:
TypeNoun
Rootपृष्ठ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अवधानम्attention (directed elsewhere/behind)
अवधानम्:
TypeNoun
Rootअवधान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अतित्यागःexcessive neglect/abandonment; over-disregard
अतित्यागः:
TypeNoun
Rootअति-त्याग
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
मिथ्याfalsely
मिथ्या:
TypeIndeclinable
Rootमिथ्या
Formअव्यय
अभिभाषणम्speaking/addressing (someone)
अभिभाषणम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootअभि-भाष् (धातु) → अभिभाषण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
राजदर्शिनाम्of those who see/meet the king (royal visitors)
राजदर्शिनाम्:
TypeNoun
Rootराजदर्शिन्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formअव्यय (समुच्चय)
तद्वृत्तानिthose behaviours/acts (of theirs)
तद्वृत्तानि:
TypeNoun (compound)
Rootतद्वृत्त
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
अन्यत्वम्difference/alteration; being otherwise (change from normal)
अन्यत्वम्:
TypeNoun
Rootअन्यत्व
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
Entities Mentioned
K
king (implied by rājadarśinām)C
courtiers with accessFAQs
Because shifts in access networks often precede formal decisions; intermediaries adjust first when favor and information channels change.