Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 21

देशराजविहारयोर्देशविहारस्त्रैकाल्येन कर्मफलोपघातं करोति राजविहारस्तु कारुशिल्पिकुशीलववाग्जीवनरूपाजीवावैदेहकोपकारं करोति इत्याचार्याः ॥ कZ_०८.४.२१ ॥

deśarājavihārayor deśavihāras traikālyena karmaphalopaghātaṃ karoti; rājavihāras tu kāruśilpikuśīlavavāgjīvanarūpājīvāvaidehakopakāraṃ karoti iti ācāryāḥ

「国中の遊行」と「王の遊行」とでは、田舎を巡る遊行は三時(過去・現在・未来/周期)にわたって労働の成果を損ない、王の遊行(宮廷での放縦)は職人・工匠・芸人・職業的弁舌家・容姿で生計を立てる者、さらには外来者にまで害を及ぼす、と諸師は言う。

देशराजविहारयोःof (the) country and the king’s tour
देशराजविहारयोः:
TypeNoun
Rootदेश; राजविहार
Formषष्ठी-द्विवचनम् (genitive dual); समासः: देश + राजविहार (द्वन्द्व)
देशविहारःa tour of the country
देशविहारः:
TypeNoun
Rootदेशविहार
Formप्रथमा-एकवचनम् (nominative singular, masculine); समासः: देशस्य विहारः
त्रैकाल्येनby (its) occurring in all three times/periods
त्रैकाल्येन:
TypeNoun
Rootत्रैकाल्य
Formतृतीया-एकवचनम् (instrumental singular, neuter); त्रि + काल्य (three times/three periods)
कर्मफलोपघातम्damage/impairment to the results of work
कर्मफलोपघातम्:
TypeNoun
Rootकर्म; फल; उपघात
Formद्वितीया-एकवचनम् (accusative singular, masculine); समासः: कर्मफलस्य उपघातः
करोतिcauses / does
करोति:
TypeVerb
Rootकृ
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
राजविहारःthe king’s tour
राजविहारः:
TypeNoun
Rootराजविहार
Formप्रथमा-एकवचनम् (nominative singular, masculine); समासः: राज्ञः विहारः
तुbut / however
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपात (contrastive)
कारुशिल्पिकुशीलववाग्जीवनरूपाजीवावैदेहक(the group of) artisans, craftsmen, actors, those living by speech, those living by display, and vaidehakas
कारुशिल्पिकुशीलववाग्जीवनरूपाजीवावैदेहक:
TypeNoun
Rootकारु; शिल्पिक; कुशीलव; वाग्जीवन; रूपाजीव; वैदेहक
Formप्रथमा-एकवचनम् (nominative singular, masculine) as a collective compound; समासः: कारु + शिल्पिक + कुशीलव + वाग्जीवन + रूपाजीव + वैदेहक (समाहार/इतरइतरे द्वन्द्व-प्रायः)
उपकारम्benefit / assistance
उपकारम्:
TypeNoun
Rootउपकार
Formद्वितीया-एकवचनम् (accusative singular, masculine)
करोतिcauses / does
करोति:
TypeVerb
Rootकृ
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formइति-शब्दः (quotative)
आचार्याःthe teachers/authorities (say)
आचार्याः:
TypeNoun
Rootआचार्य
Formप्रथमा-बहुवचनम् (nominative plural, masculine)
R
rājavihāra (royal indulgence)
A
artisans/craftsmen
P
performers
S
speech-professionals
R
rūpājīva groups
V
vaidehaka (outsiders)

FAQs

Roaming disrupts work outcomes not only immediately but also across production cycles—undermining continuity and future yield.

They are economically and socially vulnerable to predatory requisitions and forced service that accompany royal indulgence.