Sutra 15
Devanagari script
स्वचक्रपीडनं प्रकृतिपुरुषमुख्योपग्रहविघाताभ्यां शक्यते वारयितुमेकदेशं वा पीडयति सर्वदेशपीडनं तु परचक्रं विलोपघातदाहविध्वंसनापवाहनैः पीडयतीति ॥ कZ_०८.४.१५ ॥
Transliteration
svacakrapīḍanaṃ prakṛtipuruṣamukhyopagrahavighātābhyāṃ śakyate vārayitum; ekadeśaṃ vā pīḍayati; sarvadeśapīḍanaṃ tu paracakraṃ vilopaghātadāhavidhvaṃsanāpavāhanaiḥ pīḍayatīti
Translation
自国の体制による圧迫は、主要な構成要素と中枢の官人への害を防ぎ、有害な「付属物／しがらみ」を遮断することで抑えられる。国土の一部だけが苦しむ場合もある。これに対し外部からの圧迫は、略奪・殺害・放火・破壊・連れ去り（人と財）によって国全体を苦しめる。
Word by Word
स्वचक्रपीडनम्pressure/harassment of one’s own army/realm
स्वचक्रपीडनम्:
TypeNoun
Rootपीड्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः स्व-चक्र-पीडनम् (स्वस्य चक्रस्य पीडनम्)
प्रकृतिstate-elements (constituents of the polity)
प्रकृति:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (प्रकृतिभ्यः इत्यर्थे समासाङ्ग)
पुरुषmen/agents (personnel)
पुरुष:
TypeNoun
Rootपुरुष
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (पुरुषैः इत्यर्थे समासाङ्ग)
मुख्यchief/primary (key)
मुख्य:
TypeAdjective
Rootमुख्य
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (मुख्यैः इत्यर्थे समासाङ्ग)
उपग्रहauxiliaries/supports/resources
उपग्रह:
TypeNoun
Rootउपग्रह
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (उपग्रहैः इत्यर्थे समासाङ्ग)
विघातdisruption/damage
विघात:
TypeNoun
Rootहन् (घात)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया द्विवचन (विघाताभ्याम्)
अभ्याम्by/with (instrumental dual ending)
अभ्याम्:
TypeSuffix/Case-ending
Root(सर्वनाम-प्रत्यय)
Formतृतीया/पञ्चमी/सप्तमी द्विवचन-प्रत्ययः; अत्र तृतीया द्विवचन (instrumental dual) — ‘by/through the two’
शक्यतेis possible/can be done
शक्यते:
TypeVerb
Rootशक्
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
वारयितुम्to prevent/ward off
वारयितुम्:
TypeVerb
Rootवृ (वारयति)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
एकदेशम्one part/one region
एकदेशम्:
TypeNoun
Rootदेश
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
पीडयतिharasses/presses
पीडयति:
TypeVerb
Rootपीड्
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सर्वदेशपीडनम्harassment/pressure of the entire country
सर्वदेशपीडनम्:
TypeNoun
Rootपीड्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः सर्व-देश-पीडनम् (सर्वस्य देशस्य पीडनम्)
तुbut/however
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formविरोध/विशेषार्थक अव्यय
परचक्रम्the enemy’s army/host
परचक्रम्:
TypeNoun
Rootचक्र
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासः पर-चक्रम् (परस्य चक्रम्)
विलोपplundering/robbery
विलोप:
TypeNoun
Rootलुप्
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (विलोपैः इत्यर्थे समासाङ्ग)
घातslaughter/attack
घात:
TypeNoun
Rootहन्
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (घातैः इत्यर्थे समासाङ्ग)
दाहburning/arson
दाह:
TypeNoun
Rootदह्
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (दाहैः इत्यर्थे समासाङ्ग)
विध्वंसनdestruction/devastation
विध्वंसन:
TypeNoun
Rootध्वंस्
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (विध्वंसनैः)
अपवाहनैःcarrying off/removal
अपवाहनैः:
TypeNoun
Rootअप-वाह्
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; ‘अपवाहन’ = अपहरण/अपनयन
पीडयतिharasses/presses
पीडयति:
TypeVerb
Rootपीड्
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक अव्यय
Entities Mentioned
P
prakṛti (state constituents)P
puruṣa-mukhya (principal officers)P
paracakra (external enemy)FAQs
Protect the core constituents and principal officers and neutralize harmful ‘attachments’ or influence networks that distort administration.
External attack tends to be comprehensive—spreading across the entire territory with violent and economic devastation.