Sutra 59
Devanagari script
स्त्रीव्यसने भवत्यपत्योत्पत्तिरात्मरक्षणं चान्तर्दारेषु विपर्ययो वा बाह्येषु अगम्येषु सर्वोच्छित्तिः ॥ कZ_०८.३.५९ ॥
Transliteration
strīvyasane bhavaty apatyotpattir ātmarakṣaṇaṃ cāntardāreṣu viparyayo vā bāhyeṣu agamyeṣu sarvocchittiḥ
Translation
女色への耽溺には、自分の女たちの範囲にとどまるなら、子が生まれることや、さらには自己保全さえもあり得る。だが、内廷でそれが倒錯に至るか、外部の禁じられた女にまで及べば、全面的な破滅に至る。
Word by Word
स्त्रीव्यसनेin the vice/addiction to women
स्त्रीव्यसने:
TypeNoun
Rootस्त्री + व्यसन
Formसप्तमी एकवचनम् (व्यसने); स्त्री- (षष्ठी-सम्बन्धः)
भवतिthere occurs / happens
भवति:
TypeVerb
Rootभू
Formलट् लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
अपत्योत्पत्तिःthe production of offspring
अपत्योत्पत्तिः:
TypeNoun
Rootअपत्य + उत्पत्ति
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम् (उत्पत्तिः); अपत्य- (षष्ठी-सम्बन्धः)
आत्मरक्षणम्self-protection
आत्मरक्षणम्:
TypeNoun
Rootआत्मन् + रक्षण
Formप्रथमा एकवचनम् नपुंसकलिङ्गम् (रक्षणम्); आत्मन्- (षष्ठी-सम्बन्धः)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्ययम्
अन्तर्दारेषुamong the inner wives (women of the inner apartments)
अन्तर्दारेषु:
TypeNoun
Rootअन्तर् + दार
Formसप्तमी बहुवचनम् पुंलिङ्गम् (दारेषु); ‘अन्तर्’ उपसर्गसदृश-पूर्वपदेन विशेषणम्
विपर्ययःthe opposite (result)
विपर्ययः:
TypeNoun
Rootविपर्यय
Formप्रथमा एकवचनम् पुंलिङ्गम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्प-अव्ययम्
बाह्येषुamong external (women/relations)
बाह्येषु:
TypeAdjective (used substantively)
Rootबाह्य
Formसप्तमी बहुवचनम् (पुं/नपुं)
अगम्येषुamong those who are not to be approached (forbidden)
अगम्येषु:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअगम्य
Formसप्तमी बहुवचनम् (पुं/नपुं); ‘गम्’ धातोः यत्-प्रत्ययान्तः, नञ्-पूर्वकः
सर्वोच्छित्तिःtotal destruction / complete ruin
सर्वोच्छित्तिः:
TypeNoun
Rootसर्व + उच्छित्ति
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्
Entities Mentioned
I
inner apartments (antaḥdāra)F
forbidden women (agamya)FAQs
Relations within a regulated household may be contained and even serve dynastic continuity, while forbidden external relations trigger blackmail, factional conflict, legal violation, and legitimacy crises.
Not merely personal downfall—Kauṭilya signals systemic collapse: loss of authority, security breaches, and political destruction.