Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 5

द्वैराज्यवैराज्ययोर्द्वैराज्यमन्योन्यपक्षद्वेषानुरागाभ्यां परस्परसंघर्षेण वा विनश्यति वैराज्यं तु प्रकृतिचित्तग्रहणापेक्षि यथास्थितमन्यैर्भुज्यते इत्याचार्याः ॥ कZ_०८.२.०५ ॥

dvairājyavairājyayordvairājyamanyonyapakṣadveṣānurāgābhyāṃ parasparasaṃgharṣeṇa vā vinaśyati vairājyaṃ tu prakṛticittagrahaṇāpekṣi yathāsthitamanyairbhujyate ityācāryāḥ

「二王政」と「無王政」とでは、二王政は相互の派閥的憎悪とえこひいき、あるいは互いの直接衝突によって滅びる。無王政は、国家要素の心を掌握することに依存するため現状のまま存続し、他者に享受(収奪)される――と諸師は言う。

द्वैराज्य-वैराज्ययोःof (the situations of) dual-kingship and single-sovereignty
द्वैराज्य-वैराज्ययोः:
TypeNoun
Rootद्वि + राजन्; वि + राजन्
Formषष्ठी-द्विवचनम् (genitive dual)
द्वैराज्यम्dual-kingship
द्वैराज्यम्:
TypeNoun
Rootद्वि + राजन्
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
अन्योन्य-पक्ष-द्वेष-अनुरागाभ्याम्through mutual factional hatred and attachment (partiality)
अन्योन्य-पक्ष-द्वेष-अनुरागाभ्याम्:
TypeNoun (instrumental phrase)
Rootअन्योन्य; पक्ष; द्विष्; अनुरञ्ज्
Formतृतीया-द्विवचनम् (instrumental dual); द्वेष/अनुराग-शब्दयोः द्वन्द्वार्थ-समाहारः
परस्पर-संघर्षेणor by mutual conflict
परस्पर-संघर्षेण:
TypeNoun
Rootपरस्पर; सं + घृष्
Formतृतीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः (instrumental singular)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
विनश्यतिperishes / collapses
विनश्यति:
TypeVerb
Rootनश् (वि + नश्)
Formलट्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
वैराज्यम्single sovereignty (one-man rule)
वैराज्यम्:
TypeNoun
Rootवि + राजन्
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
तुbut
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्ययम्
प्रकृति-चित्त-ग्रहण-अपेक्षिdependent on winning over the minds (loyalty) of the constituent elements (of the state)
प्रकृति-चित्त-ग्रहण-अपेक्षि:
TypeAdjective
Rootप्रकृति; चित्त; ग्रह्; अपेक्ष्
Formविशेषणम्; प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गे वैराज्यं प्रति; अपेक्षि = अपेक्षिन्-प्रातिपदिकम्
यथा-स्थितम्remaining as it is (stable)
यथा-स्थितम्:
TypeAdjective (with indeclinable)
Rootयथा; स्था
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; वैराज्यं प्रति विशेषणम्
अन्यैःby others
अन्यैः:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
Formतृतीया-बहुवचनम्, पुल्लिङ्गम् (instrumental plural)
भुज्यतेis enjoyed/appropriated (controlled)
भुज्यते:
TypeVerb
Rootभुज्
Formलट्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formउद्धरण-समाप्त्यर्थक-अव्ययम्
आचार्याःthe teachers (authorities)
आचार्याः:
TypeNoun
Rootआचार्य
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुल्लिङ्गम्
D
dual kingship
I
interregnum/kinglessness
F
factions
P
prakṛtis (state elements)
Ā
ācāryas (teachers)

FAQs

Factional polarization and mutual conflict between the two centers of authority, leading to collapse.

In the absence of decisive sovereign direction, others can win over state-elements and appropriate control and benefits of the state.