व्याधितो नवो वा राजेति व्याधितो राजा राज्योपघातममात्यमूलं प्राणाबाधं वा राज्यमूलमवाप्नोति नवस्तु राजा स्वधर्मानुग्रहपरिहारदानमानकर्मभिः प्रकृतिरञ्जनोपकारैश्चरति इत्याचार्याः ॥ कZ_०८.२.१३ ॥
vyādhito navo vā rājeti vyādhito rājā rājyopaghātam amātyamūlaṃ prāṇābādhaṃ vā rājyamūlam avāpnoti navaḥ tu rājā svadharmānugraha-parihāra-dāna-māna-karmabhiḥ prakṛtirañjanopakāraiś carati ity ācāryāḥ
「病の王、あるいは新王である」と師たちは言う。病の王は国家への損害—それが大臣に根差す場合もある—または王権の根本を突く生命の危機を被る。これに対し新王は、国の構成要素を懐柔する施策によって進む—職分にかなって行い、恩恵を与え、負担を軽減し、贈与を行い、栄誉を授ける。
State injury driven by ministerial maneuvering and direct threats to the king’s life—both undermining the foundations of rule.
Dharma-aligned conduct plus practical conciliation: favors, relief/remissions, gifts, and honors to win over the prakṛtis.