Sutra 2
Devanagari script
एवं वश्येन्द्रियः परस्त्रीद्रव्यहिंसाश्च वर्जयेत्स्वप्नं लौल्यमनृतमुद्धतवेषत्वमनर्थ्यसम्योगमधर्मसम्युक्तमनर्थसम्युक्तं च व्यवहारम् ॥ कZ_०१.७.०२ ॥
Transliteration
evaṃ vaśyendriyaḥ parastrīdravyahiṃsāś ca varjayet svapnaṃ laulyam anṛtam uddhataveṣatvam anarthyasamyogam adharmasamyuktam anarthasamyuktaṃ ca vyavahāram
Translation
このように感官を制御した者は、他人の女、他人の財、暴力を避けるべきである。また過度の睡眠、移り気、虚言、誇示的な装い、有害な交際、そして不法に結びつく、または損失を招く取引／行政上の処理も避けるべきである。
Word by Word
एवम्thus; in this manner
एवम्:
TypeParticle
Rootएवम्
Formअव्यय (निपात)
वश्यcontrolled; brought under control
वश्य:
TypeAdjective
Rootवश्
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा/द्वितीया (समासपूर्वपद)
इन्द्रियःone whose senses (are)
इन्द्रियः:
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (समासोत्तरपद)
वश्येन्द्रियःhaving the senses under control; self-controlled
वश्येन्द्रियः:
TypeAdjective (compound)
Rootवश् + इन्द्रिय
Formकर्मधारयसमास; पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; विशेषण (कर्तृवाचक)
परस्त्रीanother man’s woman/wife
परस्त्री:
TypeNoun (compound)
Rootपर + स्त्री
Formषष्ठी-तत्पुरुष (परस्याः स्त्री); स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)
द्रव्यproperty; wealth
द्रव्य:
TypeNoun
Rootद्रव्य
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)
हिंसाःviolences; acts of injury
हिंसाः:
TypeNoun
Rootहिंसा
Formस्त्रीलिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया (समासोत्तरपद; वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)
परस्त्रीद्रव्यहिंसाः(the three:) another’s woman, (another’s) property, and violence
परस्त्रीद्रव्यहिंसाः:
TypeNoun (compound)
Rootपरस्त्री + द्रव्य + हिंसा
Formइतरेतर-द्वन्द्व (त्रयाणाम् समाहारः); स्त्रीलिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया (वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formअव्यय (समुच्चयार्थक)
वर्जयेत्should avoid; should shun
वर्जयेत्:
TypeVerb
Rootवृज् (वर्जने)
Formलोट्; परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; विधिलिङ्/आज्ञार्थ (injunctive/imperative sense): ‘should avoid’
स्वप्नम्sleep; dreaming (i.e., excessive sleep)
स्वप्नम्:
TypeNoun
Rootस्वप्न
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)
लौल्यम्fickleness; inconstancy; greed-driven restlessness
लौल्यम्:
TypeNoun
Rootलौल्यम्
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
अनृतम्falsehood; untruth
अनृतम्:
TypeNoun/Adjective
Rootअनृत
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
उद्धतarrogant; ostentatious; haughty
उद्धत:
TypeAdjective
Rootउद् + धा (उद्धत)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)
वेषत्वम्the state of (showy) dress/disguise; ostentation in attire
वेषत्वम्:
TypeNoun
Rootवेषत्व
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासोत्तरपद)
उद्धतवेषत्वम्ostentatious/haughty dress (and display)
उद्धतवेषत्वम्:
TypeNoun (compound)
Rootउद्धत + वेषत्व
Formकर्मधारयसमास; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
अनर्थ्यharmful; useless; improper
अनर्थ्य:
TypeAdjective
Rootअनर्थ्य
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)
सम्योगम्association; connection
सम्योगम्:
TypeNoun
Rootसम्योग
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासोत्तरपद)
अनर्थ्यसम्योगम्harmful association; improper connection
अनर्थ्यसम्योगम्:
TypeNoun (compound)
Rootअनर्थ्य + सम्योग
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय (अनर्थ्यः सम्योगः); पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
अधर्मunrighteousness; wrongdoing
अधर्म:
TypeNoun
Rootअधर्म
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)
सम्युक्तम्connected with; accompanied by
सम्युक्तम्:
TypeAdjective/PPP
Rootसम् + युज् (क्त)
Formकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासोत्तरपद)
अधर्मसम्युक्तम्associated with unrighteousness; involving wrongdoing
अधर्मसम्युक्तम्:
TypeAdjective (compound)
Rootअधर्म + सम्युक्त
Formतत्पुरुष (अधर्मेण सम्युक्तम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
अनर्थharm; misfortune; loss
अनर्थ:
TypeNoun
Rootअनर्थ
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)
सम्युक्तम्connected with; accompanied by
सम्युक्तम्:
TypeAdjective/PPP
Rootसम् + युज् (क्त)
Formकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
अनर्थसम्युक्तम्associated with harm; leading to loss
अनर्थसम्युक्तम्:
TypeAdjective (compound)
Rootअनर्थ + सम्युक्त
Formतत्पुरुष (अनर्थेन सम्युक्तम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formअव्यय (समुच्चयार्थक)
व्यवहारम्conduct/transaction; (also) legal dealing or litigation—here: improper dealings
व्यवहारम्:
TypeNoun
Rootव्यवहार
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)
FAQs
They signal and incentivize rent-seeking networks, invite manipulation, and erode trust—turning the ruler into a focal point for corrupt access and risky decisions.
Official dealings—transactions, adjudication, and executive decisions—especially those that must remain lawful (dharma-aligned) and non-loss-making (anartha-avoiding).