Sutra 38
Devanagari script
पत्तयः पक्षयोरश्वाः पार्श्वयोः हस्तिनः पृष्ठतो रथाः पुरस्तात्परव्यूहवशेन वा विपर्यासः ॥ कZ_१०.५.३८ ॥
Transliteration
pattayaḥ pakṣayor aśvāḥ pārśvayoḥ hastinaḥ pṛṣṭhato rathāḥ purastāt paravyūhavaśena vā viparyāsaḥ
Translation
歩兵を両翼に、騎兵を両側面に、戦象を側方に、戦車を後方（または前方）に配置せよ。あるいは敵の陣形に応じてこの配置を逆にせよ。
Word by Word
पत्तयःinfantrymen, foot-soldiers
पत्तयः:
TypeNoun
Rootपत्ति
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन
पक्षयोःon the two wings (flanks)
पक्षयोः:
TypeNoun
Rootपक्ष
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी/षष्ठी-द्विवचन (here: सप्तमी-द्विवचन, locative)
अश्वाःhorses; cavalry
अश्वाः:
TypeNoun
Rootअश्व
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन
पार्श्वयोःon the two sides
पार्श्वयोः:
TypeNoun
Rootपार्श्व
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी/षष्ठी-द्विवचन (here: सप्तमी-द्विवचन, locative)
हस्तिनःelephants; elephant troops
हस्तिनः:
TypeNoun
Rootहस्तिन्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन
पृष्ठतःfrom/at the rear, behind
पृष्ठतः:
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठतः
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्यय (ablatival adverb)
रथाःchariots; chariot troops
रथाः:
TypeNoun
Rootरथ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन
पुरस्तात्in front, at the fore
पुरस्तात्:
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात्
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्यय (locative/ablatival adverbial)
परव्यूहवशेनaccording to the enemy’s array/formation
परव्यूहवशेन:
TypeNoun
Rootपरव्यूह-वश
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; परव्यूहस्य वशेन = परस्य व्यूहस्य (शत्रोर्व्यूहस्य) प्रभावेन/अनुसारतः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
विपर्यासःreversal, inversion (of the arrangement)
विपर्यासः:
TypeNoun
Rootविपर्यास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
Entities Mentioned
I
infantry (patti)C
cavalry (aśva)E
elephants (hastin)C
chariots (ratha)E
enemy formation (para-vyūha)FAQs
Doctrine is conditional: the commander should reconfigure force placement based on the opponent’s array rather than follow a fixed template.