Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 14
Devanagari script
स्त्रिया मुखसंदर्शनेऽन्यकार्यसम्भाषायां वा पूर्वः साहसदण्डः वेतनकालातिपातने मध्यमः अकृतकर्मवेतनप्रदाने च ॥ कZ_०२.२३.१४ ॥
Transliteration
striyā mukhasaṃdarśane'nyakāryasambhāṣāyāṃ vā pūrvaḥ sāhasadaṇḍaḥ vetanakālātipātane madhyamaḥ akṛtakarmavetanapradāne ca
Translation
（女性の）労働者に（不適切に）顔を見せさせたり、割り当てられた仕事と無関係の事柄について話しかけたりした場合、違反者は sāhasa の第一（最軽）罰金を支払う。賃金の支払いを期日を過ぎて遅延した場合は中等の罰金とし、また、行われていない仕事に対して賃金を支払った場合も同様である。
Word by Word
स्त्रियाby/with a woman; in relation to a woman
स्त्रिया:
TypeNoun
Rootस्त्री
Formस्त्री-शब्दः; स्त्रीलिङ्गः; तृतीया एकवचनम् (करणे/सहयोगे)
मुखface; mouth
मुख:
TypeNoun
Rootमुख
Formनपुंसकलिङ्गः; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (समासपूर्वपदम्)
संदर्शनेin (the act of) seeing; in showing/meeting (face-to-face)
संदर्शने:
TypeNoun
Rootसंदर्शन
Formनपुंसकलिङ्गः; सप्तमी एकवचनम्
अन्यother; different
अन्य:
TypeAdjective
Rootअन्य
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गः; (समासपूर्वपदम्)
कार्यbusiness; task; affair
कार्य:
TypeNoun
Rootकार्य
Formनपुंसकलिङ्गः; (समासपूर्वपदम्)
सम्भाषायाम्in conversation; in speaking with
सम्भाषायाम्:
TypeNoun
Rootसम्भाषा
Formस्त्रीलिङ्गः; सप्तमी एकवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
पूर्वःthe first/lowest (grade)
पूर्वः:
TypeAdjective
Rootपूर्व
Formविशेषणम्; पुल्लिङ्गः; प्रथमा एकवचनम् (दण्डस्य विशेषणम्)
साहसviolence; coercive offence; assault
साहस:
TypeNoun
Rootसाहस
Formनपुंसकलिङ्गः; (समासपूर्वपदम्)
दण्डःpenalty; fine
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुल्लिङ्गः; प्रथमा एकवचनम्
वेतनwages; remuneration
वेतन:
TypeNoun
Rootवेतन
Formनपुंसकलिङ्गः; (समासपूर्वपदम्)
कालtime; appointed time
काल:
TypeNoun
Rootकाल
Formपुल्लिङ्गः; (समासमध्यपदम्)
अतिपातनेin overstepping; in exceeding; in delay
अतिपातने:
TypeNoun
Rootअतिपातन
Formनपुंसकलिङ्गः; सप्तमी एकवचनम्
मध्यमःthe middle (grade)
मध्यमः:
TypeAdjective
Rootमध्यम
Formविशेषणम्; पुल्लिङ्गः; प्रथमा एकवचनम् (दण्डस्य विशेषणम्)
अकृतnot done; unperformed
अकृत:
TypeAdjective
Rootअकृत
Formकृ-धातोः क्त-प्रत्ययान्त-निष्पन्नं (past passive participle used adjectivally); नपुंसकलिङ्गः (समासपूर्वपदम्)
कर्मwork; service; task
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्गः; (समासमध्यपदम्)
वेतनwages
वेतन:
TypeNoun
Rootवेतन
Formनपुंसकलिङ्गः; (समासमध्यपदम्)
प्रदानेin giving; in payment
प्रदाने:
TypeNoun
Rootप्रदान
Formनपुंसकलिङ्गः; सप्तमी एकवचनम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
Entities Mentioned
F
female worker (strī)E
employer/supervisor (implicit)S
state authority imposing sāhasa fines (implicit)FAQs
It standardizes enforcement: (1) deters coercive or improper treatment of workers (especially women), (2) ensures wage-timeliness as a compliance norm, and (3) penalizes fraudulent wage disbursement—all through predictable, scalable penalties.