Sutra 49
Devanagari script
तत्र पुरुषप्रकृतीनां बहुलमनुरक्तं वा तीक्ष्णलुब्धवर्जम् द्रव्यप्रकृतीनां सारं महोपकारं वा ॥ कZ_०९.७.४९ ॥
Transliteration
tatra puruṣa-prakṛtīnāṃ bahulam anuraktaṃ vā tīkṣṇa-lubdha-varjam, dravya-prakṛtīnāṃ sāraṃ mahopakāraṃ vā.
Translation
この場合、人の要素（人員・民衆）については、多数であるもの、または忠誠なものを確保すべきであり——残酷な者と強欲な者は除く。物の要素（資源）については、本質が充実したもの、または大きな戦略的利益をもたらすものを確保すべきである。
Word by Word
तत्रthere; in that context/place
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formअव्यय (देशवाचक)
पुरुष-प्रकृतीनाम्of the temperaments/natures of persons
पुरुष-प्रकृतीनाम्:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (प्रकृतिः); समासः—पुरुषाणां प्रकृतयः
बहुलम्mostly; in the majority; generally
बहुलम्:
TypeAdjective (used adverbially)
Rootबहुल
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; क्रियाविशेषणवत्—‘बहुधा/प्रायः’
अनुरक्तम्loyal; attached; devoted
अनुरक्तम्:
TypeParticiple
Rootअनुरञ्ज्
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘अनुरक्त’ = attached/loyal
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय (विकल्पार्थक)
तीक्ष्ण-लुब्ध-वर्जम्excluding the harsh (cruel) and the greedy
तीक्ष्ण-लुब्ध-वर्जम्:
TypeParticiple (gerundive/PPP used adjectivally)
Rootवर्ज्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः—(तीक्ष्णश्च लुब्धश्च) इति द्वन्द्वः, तयोः वर्जम् = वर्जितम्/वर्जनीयम्
द्रव्य-प्रकृतीनाम्of the natures/kinds of resources (wealth/materials)
द्रव्य-प्रकृतीनाम्:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन; समासः—द्रव्यस्य प्रकृतयः (kinds/qualities of material/wealth)
सारम्the essence; the best part; the most valuable
सारम्:
TypeNoun/Adjective
Rootसार
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘श्रेष्ठांश/उत्तमभाग’
महा-उपकारम्a great benefit; major advantage
महा-उपकारम्:
TypeNoun
Rootउपकार
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः—महान् उपकारः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय (विकल्पार्थक)
Entities Mentioned
P
puruṣa-prakṛtiD
dravya-prakṛtiFAQs
Prefer abundant or loyal manpower, but exclude those characterized by cruelty and greed (high internal risk).
Take what is ‘sāra’ (substantial/core) or what produces ‘mahopakāra’ (high strategic payoff).