Adhyaya 3

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मत्स्यावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः अथ तृतीयो ऽध्यायः कूर्मावतारवर्णनं अग्निर् उवाच वक्ष्ये कूर्मावतारञ्च श्रुत्वा पापप्रणाशनम् पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

かくして原初の大マハープラーナたる『アグニ・プラーナ』において、「マツヤ（魚）アヴァターラ」と名づけられた第二章は終わる。ここに第三章、「クールマ（亀）アヴァターラの叙述」が始まる。アグニは言った。「クールマの化身を語ろう。これを聞くことは罪を滅する。昔、神々とアスラの戦いにおいて、神々はダイティヤらに敗れた。」

Verse 2

दुर्वाससश् च शापेन निश्रीकाश्चाभवंस्तदा स्तुत्वा क्षीराब्धिगं विष्णुम् ऊचुः पालय चासुरात्

そのときドゥルヴァーサスの呪詛により、彼らはシュリー（繁栄と光輝）を失った。乳海に住するヴィシュヌを讃嘆して言った。「アスラからも我らを守り給え。」

Verse 3

ब्रह्मादिकान् हरिः प्राह सन्धिं कुर्वन्तु चासुरैः क्षीराब्धिमथनार्थं हि अमृतार्थं श्रिये ऽसुराः

ハリはブラフマーら諸神に告げた。「乳海攪拌のため、アスラと休戦を結べ。アムリタのためである。アムリタを求めるアスラにも、シュリー（ラクシュミー）を得させよう。」

Verse 4

अरयो ऽपि हि सन्धेयाः सति कार्यार्थगौरवे युष्मानमृतभाजो हि कारयामि न दानवान्

目的の重大さと事業の必然が求めるなら、敵であっても同盟によって和解すべきである。なぜなら、我は汝らを不死の分け前にあずからせるが、ダーナヴァを高めはしないからだ。

Verse 5

तकपाठः संश्रुतं पापनाशनमिति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुरा क्षीराब्धिगमिति ग, घ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः सन्धिं कुरुत चासुररिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भाजो हि करिष्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् क्षीराब्धिं मत्सहायेन निर्मथध्वमतन्द्रिताः

（いくつかの写本には本文異同が注記される。）ついで教示が与えられた。「マンダラ山を攪拌の杵とし、ヴァースキを攪拌の綱として用いよ。我が助力とともに、怠ることなく絶えず乳海を攪拌せよ。」

Verse 6

विष्णूक्तां संविदं कृत्वा दैत्यैः क्षीराब्धिमागताः ततो मथितुमारब्धाः यतः पुच्छन्ततः सुराः

ヴィシュヌの告げた盟約をダイティヤらと結び終えると、彼らは乳海に赴いた。ついで攪拌を始め、神々は蛇縄の尾の端を取って引いた。

Verse 7

फणिनिःश्वाससन्तप्ता हरिणाप्यायिताः सुराः मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्

蛇（ヴァースキ）の嘶く息の熱に灼かれた神々は、ハリ（ヴィシュヌ）によって養われ、力を取り戻した。海が攪拌されるさなか、その山は支えがなく、まさしく水中へ沈んだ。

Verse 8

कूर्मरूपं समास्थाय दध्रे विष्णुश् च मन्दरम् क्षीराब्धेर्मथ्यमानाच्च विषं हालाहलं ह्य् अभूत्

ヴィシュヌは亀の姿をとってマンダラ山を支えた。乳海が攪拌されると、「ハーラーハラ」と呼ばれる毒がまことに現れた。

Verse 9

हरेण धारितं कण्ठे नीलकण्ठस्ततो ऽभवत् ततो ऽभूद्वारुणी देवी पारिजातस्तु कौस्तुभः

それをハリが喉に留め置いたとき、彼は「ニーラカンタ（青き喉の者）」と呼ばれるようになった。ついで女神ヴァールニーが現れ、さらにパーリジャータ樹とカウストゥバ宝珠も出現した。

Verse 10

गावश्चाप्सरसो दिव्या लक्ष्मीर्देवी हरिङ्गता पश्यन्तः सर्वदेवास्तां स्तुवन्तः सश्रियो ऽभवन्

神なる牛群と天のアプサラスが現れ、金色の肢体をもつ女神ラクシュミーが出現した。彼女を見たすべての神々は讃嘆し、光輝と繁栄を具えた。

Verse 11

ततो धन्वन्तरिर्विष्णुर् आयुर्वेदप्रवर्तकः बिभ्रत् कमण्डलुम्पूर्णम् अमृतेन समुत्थितः

そのときヴィシュヌは、アーユルヴェーダを弘めるダンヴァンタリとして現れ、甘露（アムリタ）で縁まで満ちたカマンダル（聖なる水壺）を携えて立ち上がった。

Verse 12

अमृतं तत्कराद्दैत्या सुरेभ्यो ऽर्धं प्रदाय च गृहीत्वा जग्मुर्जन्माद्या विष्णुः स्त्रीरूपधृक् ततः

彼女の手から甘露を受け取ったダイティヤたちは、まずその半分をデーヴァに与え、残りを奪って去った。そこでヴィシュヌは女の姿をとり（事の成り行きを動かした）。

Verse 13

तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां दैत्याः प्रोचुर्विमोहिताः भव भार्यामृतं गृह्य पाययास्मान् वरानने

その完全な美貌を備えた彼女を見て、ダイティヤたちはすっかり惑わされて言った。「我らの妻となれ。甘露を取り、我らに飲ませよ、麗しき顔の者よ。」

Verse 14

तथेत्युक्त्वा हरिस्तेभ्यो गृहीत्वापाययत्सुरान् चन्द्ररूपधरो राहुः पिबंश्चार्केन्दुनार्पितः

「そのとおりに」とハリは言ってそれを取り、神々に飲ませた。ラーフも月の姿を装って飲んだが、太陽と月の間に座らされていた。

Verse 15

तु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः निःश्वाससंग्लाना इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ततो हर इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रदर्शक इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अकन्दुसूचित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिणाप्यरिणा च्छिन्नं स राहुस्तच्छिरः पृथक् कृपयामरतान्नीतं वरदं हरिमब्रवीत्

ハリによって—しかも己の敵によって—断たれたにもかかわらず、ラーフの首は切り離され、別個に残った。ついで憐れみにより彼は不死者たちのもとへ導かれ、願いを授けるハリ（ヴィシュヌ）に申し述べた。

Verse 16

राहुर्मत्तस्तु चन्द्रार्कौ प्राप्स्येते ग्रहणं ग्रहः तस्मिन् कले च यद्दानं दास्यन्ते स्यात् तदक्षयं

しかしラーフが狂乱すると、月と太陽を捉える—これがグラハ（天体の「奪取者」）による食である。そしてその時に施された布施はアクシャヤ（不滅）となり、功徳は尽きない。

Verse 17

तथेत्याहाथ तं विष्णुस् ततः सर्वैः सहामरैः स्त्रीरूपं सम्परित्यज्य हरेणोक्तः प्रदर्शय

「そのとおりに」と言ってヴィシュヌは彼に告げた。ついで諸神の前で、彼は女の姿を捨て、ハリの指示に従って真の姿を示した。

Verse 18

दर्शयामास रुद्राय स्त्रीरूपं भगवान् हरिः मायया मोहितः शम्भुः गौरीं त्यक्त्वा स्त्रियं गतः

福徳ある主ハリはルドラに女の姿を示した。ハリのマーヤーに惑わされたシャンブは、ガウリーを離れてその女を追った。

Verse 19

नग्न उन्मत्तरूपो ऽभूत् स्त्रियः केशानधारयत् अगाद्विमुच्य केशान् स्त्री अन्वधावच्च ताङ्गताम्

彼は裸となり、狂人のような姿となった。女たちの髪をつかみ、髪を放すと走り去った—その女もまた彼を追い、そこへ至った。

Verse 20

स्खलितं तस्य वीर्यं कौ यत्र यत्र हरस्य हि तत्र तत्राभवत् क्षेत्रं लिङ्गानां कनकस्य च

ハラ（シヴァ）のヴィーリヤ（雄力）が落ちたところはどこであれ、その各所にリンガの聖地（クシェートラ）が生じ、また黄金の地も生じた。

Verse 21

मायेयमिति तां ज्ञात्वा स्वरूपस्थो ऽभवद्धरः शिवमाह हरी रुद्र जिता माया त्वया हि मे

「これはマーヤーである」と彼女を悟ると、担持者（ヴィシュヌ）は自らの真実の本性に安住した。そこでハリはシヴァに言った。「おおルドラよ、まことに汝によって我がマーヤーは征服された。」

Verse 22

न जेतुमेनां शक्तो मे त्वदृते ऽन्यः पुमान् भुवि अप्राप्याथामृतं दैत्या देवैर् युद्धे निपातिताः त्रिदिवस्थाः सुराश्चासन् यः पठेत् त्रिदिवं व्रजेत्

「汝を除いて、地上のいかなる者も、我がために彼女を征服することはできない。ついに甘露（アムリタ）を得られず、ダイティヤらは戦いにおいて神々に討ち倒され、スラらは天界に安住した。この物語を誦する者は天界に赴く。」