Adhyaya 23

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये स्नानविधिकथनं नाम द्वाविंशोध्यायः अथ त्रयोविंशोध्यायः पूजाविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये पूजाविधिं विप्रा यत् कृत्वा सर्वमाप्नुयात् प्रक्षालिताङ्घ्रिराचम्य वाग्यतः कृतरक्षकः

かくして、原初のマハープラーナに属する『アグニ・プラーナ』において、「沐浴の規則の説示」と題する第二十二章は終わる。ここに第二十三章「礼拝（プージャー）の規則の説示」が始まる。ナーラダは言った。「おおブラーフマナたちよ、わたしは礼拝の作法を説こう。これを行えば、あらゆる望む果報を得る。足を洗い、アーチャマナ（浄水を啜って清めること）を行い、言葉を慎み、ラクシャー（護身の作法）を修してから、礼拝に進むべきである。」

Verse 2

ध्यायं हरिं देवमिति घचिह्नितपुस्तकपाठः प्राङ्मुखः स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्माद्यपरमेव च यं वीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकं

「（我は）神ハリを観想する」と記された句を誦しつつ、東に面し、スヴァスティカ坐に坐して、規定に従い蓮華のムドラーおよび他のムドラーを行う。次いで、臍の中央に住する種子字「yaṃ」を観想せよ—煙のような色合いで、猛き風の性質を帯びる。

Verse 3

विशेषयेदशेषन्तु ध्यायेत् कायात्तु कल्मषं क्षौं हृत्पङ्कजमध्यस्थं वीजं तेजोनिधिं स्मरन्

次に、万事を余すところなく分別し、身の穢れが除かれてゆくと観想する。そのとき、心臓の蓮華の中央に住する種子字「kṣauṃ」を憶念せよ—それは光輝の宝蔵である。

Verse 4

अधोर्ध्वतिर्यग्गाभिस्तु ज्वालाभिः कल्मषं दहेत् शशाङ्काकृतिवद्ध्यायेदम्बरस्थं सुधाम्बुभिः

下へ、上へ、また横へと広がる炎によって穢れを焼き尽くす。次いで、虚空に在って月の形をなすものを観想し、甘露の水流を注ぎ降らせると念ずる。

Verse 5

हृत्पद्मव्यापिभिर्देहं स्वकमाप्लावयेत्सुधीः सुसुम्नायोनिमार्गेण सर्वनाडीविसर्पिभिः

賢き修行者は、その（内なる流れ／甘露）をもって自らの身体を満たし、心蓮より広がらせ、胎道のごとき経路であるスシュムナーを通して運び、あらゆるナーḍī（微細な脈道）に遍満させるべきである。

Verse 6

शोधयित्वा न्यसेत्तत्त्वं करशुद्धिरथास्त्रकं व्यापकं हस्तयोरादौ दक्षिणाङ्गुष्ठतोङ्गकं

手を浄めたのち、タットヴァ（tattva）をニヤーサ（nyāsa）として安置すべきである。次いで手の清浄を行い、さらに武器真言アストラカ（astraka）のニヤーサをなす。続いて遍満（vyāpaka）のニヤーサ：初めに両手において、右手の親指より始め、手指の肢節の要所に真言を置く。

Verse 7

मूलं देहे द्वादशाङ्गं न्यसेन्मन्त्रैर् द्विषट्ककैः हृदयं च शिरश् चैव शिखा वर्मास्त्रलोचने

根本（mūla）を身にニヤーサとして安置し、十二肢に十二音節の真言によって置くべきである。さらに心（hṛdaya）、頭（śiras）、頂髻（śikhā）、鎧・護身（kavaca/varma）、武器（astra）、眼（locana）の安置を行う。

Verse 8

उदरं च तथा पृष्ठं बाहुरुजानुपादकं मुद्रां दत्त्वा स्मरेत् विष्णुं जप्त्वाष्टशतमर्चयेत्

腹部、また背・腕・胸・膝・足に関わるムドラー（mudrā）を結んだのち、ヴィシュヌ（Viṣṇu）を念じて観想すべきである。さらにジャパ（japa）を行い、八百（の供養・誦持）をもって礼拝する。

Verse 9

वामे तु वर्धनीं न्यस्य पूजाद्रव्यं तु दक्षिणे प्रक्षाल्यास्त्रेण चार्घ्येण गन्धपुष्पान्विते न्यसेत्

左に灌水器（vardhanī）を置き、供養の品を右に置く。ついでアストラ真言（astra-mantra）によってそれらを浄め、香と花を備えたアルギャ（arghya）の供物を据える。

Verse 10

चैतन्यं सर्वगं ज्योतिरष्टजप्तेन वारिणा फडन्तेन तु संसिच्य हस्ते ध्यात्वा हरिं परे

真言を八度誦した水で（供具／手）を灑ぎ、さらに「ファット」（phaṭ）の音節によって加持された水で灑ぐ。そののち手中において、遍満し覚知する光明としてのハリ（Hari）—至上—を観想する。

Verse 11

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं वह्निदिङ्मुखाः अधर्मादीनि गात्राणि पूर्वादौ योगपीठके

ダルマ（法）、知、離欲（ヴァイラーギャ）、および主権の力（アイシュヴァリヤ）は火の方位の面と他の方位の面に配し、アダルマ等は東より順に肢体として、ヨーガの座（ヨーガピータ）上に定める。

Verse 12

कूर्मं पीठे ह्य् अनन्तञ्च यमं सूर्यादिमण्डलं पाठः स्वकामान् दाहयेत् सुधीः इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वकमाह्लादयेत् सुधीरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थलं तेन तु संसिच्य हस्ते ध्यात्वा हरिं पठेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्ममिति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः विमलाद्याः केशरस्थानुग्रहा कर्णिका स्थिता

儀礼の座において、クールマ（亀）とアナンタ（シェーシャ）、さらに太陽などのマンダラを観想する。ある異読では、この誦持は求める世俗の目的を焼き尽くすといい、別の異読では、賢者の願いを歓喜させ成就させるという。これ（の水・作法）で地を灑ぎ清め、手中にハリを観じて真言を誦すべし。次いで蓮華（パドマ）を観想する—ヴィマラー等は花糸の位に住し、カルニカー（蓮房）は中央に स्थापितされる。

Verse 13

पूर्वं स्वहृदये ध्यात्वा आवाह्यार्चैश् च मण्डले अर्घ्यं पाद्यं तथाचामं मधुपर्कं पुनश् च तत्

まず自らの心臓に本尊を観じ、招請（アーヴァーハナ）して儀礼のマンダラにおいて供養礼拝する。次にアルギャ（敬水）、パードヤ（洗足水）、同様にアーチャマナ（浄めの啜水）、マドゥパルカ（蜜の混合供）を捧げ、さらに規定の順序に従ってそれを繰り返す。

Verse 14

स्नानं वस्त्रोपवीतञ्च भूषणं गन्धपुष्पकं धूपदीपनैर् वेद्यानि पुण्डरीकाक्षविद्यया

沐浴、衣と聖紐（ウパヴィータ）、装身具、香と花、さらに薫香と灯明—これらが、蓮眼の主のヴィディヤー（プンダリーカークシャ・ヴィディヤー、真言体系）に則って捧げるべき供物である。

Verse 15

यजेदङ्गानि पूर्वादौ द्वारि पूर्वे परेण्डजं दक्षे चक्रं गदां सौम्ये कोणे शङ्खं धनुर्न्यसेत्

東方より順に副肢を供養（安置して礼拝）すべし。東の門にはガルダの旗標を置き、右（南）には輪（チャクラ）、穏やかな側（北）には鉞（ガダー）を置く。隅には法螺（シャंख）を置き、さらに弓（ダヌ）も安置する。

Verse 16

देवस्य वामतो दक्षे चेषुधी खड्गमेव च वामे चर्म श्रियं दक्षे पुष्टिं वामेग्रतो न्यसेत्

神の左と右には矢筒と剣を置くべきである。左に盾を、右にシュリー（ラクシュミー）を、左にプシュティを置き、前方には規定の順序に従って整然と安置する。

Verse 17

वनमालाञ्च श्रीवत्सकौस्तुभौ दिक्पतीन्वहिः स्वमन्त्रैः पूजयेत् सर्वान् विष्णुरर्घोवसानतः

それぞれの真言によって、森の花鬘ヴァナマーラー、シュリーヴァツァ、カウストゥバを礼拝し、さらに外側において方位の主たちをも供養する—ヴィシュヌへのアルギャ（arghya）供献が終わるまで、すべてを礼拝すべきである。

Verse 18

व्यस्तेन च समस्तेन अङ्गैर् वीजेन वै यजेत् जप्त्वा प्रदक्षिणीकृत्य स्तुत्त्वार्ध्यञ्च समर्प्य च

真言の「種子」（bīja）によって供養を行い、肢分真言（aṅga）を分別（vyasta）と総合（samasta）の両形で用いるべきである。ジャパを終えたなら右繞（pradakṣiṇā）し、讃嘆を捧げ、ついでアルギャ（arghya）を恭しく供える。

Verse 19

हृदये विन्यसेद्ध्यात्वा अहं ब्रह्म हरिस्त्विति आगच्छावाहने योज्यं क्षमस्वेति विसर्जने

観想したのち、（真言を）心臓に安置して「我はブラフマン、汝はハリ（ヴィシュヌ）なり」と念ずる。招請（āvāhana）には「āgaccha—来たれ」を用い、送遣（visarjana）には「kṣamasva—お赦しあれ」を用いる。

Verse 20

एवमष्टाक्षराद्यैश् च पूजां कृत्वा विमुक्तिभाक् एकमूर्त्यर्चनं प्रोक्तं नवव्यूहार्चनं शृणु

このように八音節真言（aṣṭākṣara）および他の真言によって供養を行えば、解脱（mukti）を受ける者となる。単一の御姿（ekamūrti）への礼拝はすでに説かれた。今、九つのヴ्यूーハ（Nine Vyūhas）への礼拝を聴け。

Verse 21

अङ्गुष्ठकद्वये न्यस्य वासुदेवं बलादिकान् तर्जन्यादौ शरीरेथ शिरोललाटवक्त्रके

両方の親指にヴァースデーヴァ（Vāsudeva）を安置し、次いで人差し指から始めて、バラ（Bala）らを身体に配し、頭頂・額・顔へと（順に）置くべきである。

Verse 22

हृन्नाभिगुह्यजान्वङ्घ्रौ मध्ये पूर्वादिकं यजेत् एकपीठं नवव्यूहं नवपीठञ्च पूर्ववत्

心臓・臍・秘所・膝・足に配された諸尊を礼拝し、中央では東方より順次に礼拝すべきである。また、エーカ・ピータ（eka-pīṭha：一つの座）、九つのヴューဟ（nava-vyūha）、九つのピータ（nava-pīṭha）を、前に説かれたとおり同様に供養すべきである。

Verse 23

चिह्नितपुस्तकपाठः अस्मल्लब्धपुस्तकेषु विष्णुरर्घोवसानत इति विष्णावर्घौ च मानतः इति च पाठो वर्तते अयन्स्वसमीचीन इव प्रतिभाति विष्णुमर्घ्यासनादिभिरिति तु युक्तः पाठः मध्यगुल्फादितः पिस्फच इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः नवाब्जे नवमूर्त्या च नवव्यूहञ्च पूर्ववत् इष्टं मध्ये ततः स्थाने वासुदेवञ्च पूजयेत्

標記された読本（異読注）：我々の得た写本には「viṣṇur argho ’vasānataḥ」および「viṣṇāv arghau ca mānataḥ」という読みにもなっている。しかしこれはいささか不適切に思われ、より妥当なのは「viṣṇum arghyāsanādibhiḥ」であり、「アルギャ（arghya）、アーサナ（āsana）その他の供物によってヴィシュヌ（Viṣṇu）を供養すべし」と解される。（別の異読として、ṅa本に「madhya-gulphāditaḥ … pisphaca」を記す。）標記された読本：『九弁の蓮華において、九つの形相と九つのヴューဟを前と同様に配し、所願の中央において、さらにその場所でヴァースデーヴァ（Vāsudeva）を礼拝すべし。』