Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

Pulastya’s Tīrtha Enumeration: Sarasvatī, Naimiṣa, Gayā, and Associated Phalaśruti

Chapter 82

प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ । तीर्थ कुरुवरश्रेष्ठ त्रिषु लोकेषु विश्वुतम्‌,भरतवंशावतंस कुरुश्रेष्ठी] उनकी परिक्रमा करके त्रिभुवन-विख्यात “दमी” नामक तीर्थमें जाय, जो सब पापोंका नाश करनेवाला है। वहाँ ब्रह्मा आदि देवता भगवान्‌ महेश्वरकी उपासना करते हैं

pradakṣiṇam upāvṛtya gacchet bharatarṣabha | tīrtha kuruvarāśreṣṭha triṣu lokeṣu viśrutam |

Having circumambulated it and then turning back, O bull among the Bharatas, one should proceed to that sacred ford—renowned among the three worlds. The instruction frames pilgrimage as a disciplined act: reverent movement (circumambulation), followed by purposeful travel toward a celebrated tīrtha whose very fame signals its moral and purificatory power.

प्रदक्षिणम्circumambulation (keeping to the right)
प्रदक्षिणम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रदक्षिण
FormNeuter, Accusative, Singular
उपावृत्यhaving gone around / having circumambulated
उपावृत्य:
TypeVerb
Rootउप-आ-वृत्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), prior action
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
TypeVerb
Rootगम्
FormVidhi-linga (optative), 3rd, Singular, Parasmaipada
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
तीर्थम्to the sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootतीर्थ
FormNeuter, Accusative, Singular
कुरुवरश्रेष्ठO best of the excellent Kurus
कुरुवरश्रेष्ठ:
TypeNoun
Rootकुरु-वर-श्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular
त्रिषुin three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootत्रि
FormAll (numeral used adjectivally), Locative, Plural
लोकेषुin the worlds
लोकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Plural
विश्रुतम्renowned / famous
विश्रुतम्:
TypeAdjective
Rootवि-श्रु (→ विश्रुत)
Formक्त (past passive participle used adjectivally), Neuter, Accusative, Singular

घुलस्त्य उवाच

B
Bharata lineage (bharata)
K
Kuru lineage (kuru)
T
Tīrtha (sacred place; unnamed in the Sanskrit line)