Shloka 36
नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः
Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city
Devanagari script
श्रुत्वारण्ये विलपितं न मामाश्वासयत्ययम् । यात्येतां स्वादुसलिलामापगां सागरंगमाम्
Transliteration
śrutvāraṇye vilapitaṃ na mām āśvāsayaty ayam | yāty etāṃ svādusalilām āpagāṃ sāgaraṅgamām ||
Translation
Bṛhadaśva said: “Having heard this lament in the forest, it does not bring me any comfort. It goes on—this river with sweet waters—flowing toward the ocean.”
Word by Word
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा (अव्ययभाव/तुमुन्-समकक्ष), कर्तरि, पूर्वकाल (absolutive)
अरण्येin the forest
अरण्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, सप्तमी, एकवचन
विलपितम्lamentation / what was lamented
विलपितम्:
Karma
TypeVerb
Rootवि + लप् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसक, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
आश्वासयतिcomforts / consoles
आश्वासयति:
TypeVerb
Rootआ + श्वस् (धातु) / आश्वासय् (णिजन्त धातु-रूप)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
अयम्this (one)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यातिgoes
याति:
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
एताम्this (f.)
एताम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वादु-सलिलाम्having sweet water
स्वादु-सलिलाम्:
TypeAdjective
Rootस्वादु (प्रातिपदिक) + सलिल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आपगाम्river
आपगाम्:
Karma
TypeNoun
Rootआपगा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सागरम्-गमाम्going to the ocean / ocean-bound
सागरम्-गमाम्:
TypeAdjective
Rootसागर (प्रातिपदिक) + गम (धातु) → गमा (प्रातिपदिक)
Formणिनि/अण्-प्रत्ययान्त (गमा = गच्छन्ती/गन्त्री-भाव), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Speaker
बृहृदश्च उवाच
Characters & Entities
B
BṛhadaśvaF
forest (araṇya)R
river (āpagā)O
ocean (sāgara)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes