Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Yakṣa-saṃvāda: Yudhiṣṭhira’s Interrogation at the Guarded Water

तत्रापश्यन्महाभागं शालवृक्षमुपाश्रितम्‌ । कौश्यां बृस्यां समासीन चक्षुहीनं नृपं तदा,वहाँ उन्होंने उन महाभाग नेत्रहीन नरेशको शालवृक्षके नीचे एक कुशकी चटाईपर बैठे देखा

tatrāpaśyan mahābhāgaṃ śālavṛkṣam upāśritam | kauśyāṃ bṛsyāṃ samāsīnaṃ cakṣu-hīnaṃ nṛpaṃ tadā ||

There they saw a most fortunate king, bereft of sight, seated at that time upon a mat of kuśa grass beneath the shelter of a śāla tree. The scene underscores the dignity of a ruler who, despite physical loss and hardship, endures with restraint and simplicity, suggesting the ethical ideal of steadfastness in adversity.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अपश्यन्they saw
अपश्यन्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Lan), 3, Plural, Parasmaipada
महाभागम्very fortunate/noble
महाभागम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाभाग
FormMasculine, Accusative, Singular
शालवृक्षम्a śāla tree
शालवृक्षम्:
TypeNoun
Rootशालवृक्ष
FormMasculine, Accusative, Singular
उपाश्रितम्having taken refuge at/leaning against
उपाश्रितम्:
TypeAdjective
Rootउप-आ-श्रि
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
कौश्याम्on a kuśa-mat (kuśa-grass bedding)
कौश्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकौश्या
FormFeminine, Locative, Singular
बृस्याम्on a mat/seat
बृस्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबृस्या
FormFeminine, Locative, Singular
समासीनम्seated
समासीनम्:
TypeAdjective
Rootसम्-आस्
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
चक्षुहीनम्blind, without eyes
चक्षुहीनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचक्षुहीन
FormMasculine, Accusative, Singular
नृपम्king
नृपम्:
Karma
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Accusative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya (speaker)
A
a blind king (nṛpa)
Ś
śāla tree (śālavṛkṣa)
K
kuśa-grass mat (kauśyā bṛsyā)