Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

रामस्य सुग्रीवप्रति रोषः — हनूमता सीतादर्शनवृत्तान्तः

Rāma’s Reproach of Sugrīva; Hanūmān’s Report of Seeing Sītā

जयद्रथो नाम यदि श्रुतस्ते सौवीरराज: सुभगे स एष: । लाल रंगके घोड़ोंसे जुते हुए रथोंपर बैठकर यज्ञोंमें प्रजज्लित अग्निके समान सुशोभित होनेवाले अंगारक, कुज्जर, गुप्तक, शत्रुउ्जय, संजय, सुप्रवृद्ध, भयंकर, भ्रमर, रवि, शूर, प्रताप तथा कुहन--सौवीरदेशके ये बारह राजकुमार जिनके रथके पीछे हाथमें ध्वजा लिये चलते हैं तथा छः हजार रथी, हाथी, घोड़े और पैदल जिनका अनुगमन करते हैं, उन सौवीरराज जयद्रथका नाम तुमने सुना होगा। सौभाग्यशालिनि! ये वे ही राजा जयद्रथ दिखायी दे रहे हैं

jayadratho nāma yadi śrutaste sauvīrarājaḥ subhage sa eṣaḥ | lālarāṅgakaiḥ aśvaiḥ yuktān rathān āruhya yajñeṣu prajvalitāgnisamaḥ suśobhitaḥ aṅgārakaḥ kuñjaraḥ guptakaḥ śatruñjayaḥ sañjayaḥ supravṛddhaḥ bhayaṅkaraḥ bhramaraḥ raviḥ śūraḥ pratāpaḥ tathā kuhano—sauvīradeśasya ime dvādaśa rājaputrāḥ yasya rathasya paścāt haste dhvajāṃ dhṛtvā caranti | ṣaḍsahasrāṇi rathinaḥ hastyaśvapādātāśca yasyānugacchanti | taṃ sauvīrarājaṃ jayadrathaṃ nāma tvaṃ śrutaṃ bhaviṣyasi | saubhāgyāśālini eṣa sa eva rājā jayadratho dṛśyate ||

“If you have heard the name Jayadratha, O fortunate lady—this is he, the king of the Sauvīras. Mounted on chariots yoked with red-hued horses, he shines like the sacrificial fire blazing in a rite. Behind his chariot walk twelve princes of the Sauvīra land—Aṅgāraka, Kuñjara, Guptaka, Śatruñjaya, Sañjaya, Supravṛddha, Bhayaṅkara, Bhramara, Ravi, Śūra, Pratāpa, and Kuhana—each bearing a banner in hand. Following him come six thousand warriors—charioteers, elephant-riders, horsemen, and foot-soldiers. You must have heard of that Sauvīra king Jayadratha; and now, O auspicious one, that very King Jayadratha is seen here.”

जयद्रथःJayadratha
जयद्रथः:
Karta
TypeNoun
Rootजयद्रथ
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name / named
नाम:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Nominative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
श्रुतःheard / known
श्रुतः:
TypeAdjective
Rootश्रुत
FormMasculine, Nominative, Singular
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
सौवीरराजःthe king of Sauvīra
सौवीरराजः:
Karta
TypeNoun
Rootसौवीर-राज
FormMasculine, Nominative, Singular
सुभगेO fortunate one
सुभगे:
TypeAdjective
Rootसुभग
FormFeminine, Vocative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एषःthis (one here)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular

कोटिक उवाच

J
Jayadratha
S
Sauvīra (Sauvīradeśa)
A
Aṅgāraka
K
Kuñjara
G
Guptaka
Ś
Śatruñjaya
S
Sañjaya
S
Supravṛddha
B
Bhayaṅkara
B
Bhramara
R
Ravi
Ś
Śūra
P
Pratāpa
K
Kuhana
C
chariot (ratha)
R
red horses (lāla-raṅga aśva)
B
banner/flag (dhvajā)
S
sacrificial fire (yajñāgni)

Educational Q&A

The passage highlights how royal splendor and military might can dazzle observers, yet such external grandeur is not itself a measure of righteousness. In the Mahābhārata’s ethical frame, power and display often precede moral testing—inviting the listener to distinguish appearance from dharmic conduct.

The speaker identifies a prominent approaching ruler as Jayadratha of Sauvīra, describing his chariots, red horses, banner-bearers, named princes, and the large force following him. The description functions as a formal introduction and a signal of Jayadratha’s status and potential impact on the unfolding events.