Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

दुर्योधनस्य हास्तिनपुरप्रवेशः

Duryodhana’s Return toward Hastinapura; Karṇa’s Consolation

प्रीयते तव निर्द्धन्द्धा तेभ्यक्ष॒ु विगतज्वरा । दुःखिता तेन दुःखेन सुखेन सुखिता तथा,“वे किसीके प्रति भेदभाव न रखकर उन सबके प्रति निश्छल स्नेह रखती हैं। वे उन बालकोंके दुःखसे ही दुःखी और उन्हींके सुखसे सुखी होती हैं

vaiśampāyana uvāca | prīyate tava nirdvandvā tebhyaś ca vigatajvarā | duḥkhitā tena duḥkhena sukhena sukhitā tathā ||

Vaiśampāyana said: “She is pleased (with all), free from inner conflict, and toward them she is without feverish agitation. She becomes sorrowful with their sorrow, and likewise she is happy with their happiness.” The verse highlights an impartial, unfeigned affection that mirrors the well-being of those under her care, presenting empathy and non-discrimination as ethical virtues.

प्रीयतेis pleased / rejoices
प्रीयते:
Karta
TypeVerb
Rootप्री (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन, कर्तरि
तवof you / your
तव:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
निर्द्वन्द्वाfree from द्वन्द्व (conflict/partiality)
निर्द्वन्द्वा:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, प्रथमा, एकवचन
तेभ्यःfrom them / for them
तेभ्यः:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, पञ्चमी/चतुर्थी, बहुवचन
अक्षुeye (as written; text uncertain)
अक्षु:
Karma
TypeNoun
Rootअक्षु (प्रातिपदिक)
Formनपुं, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
विगतज्वराfree from fever / free from distress
विगतज्वरा:
Karta
TypeAdjective
Rootविगत-ज्वर (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, प्रथमा, एकवचन
दुःखिताafflicted / sorrowful
दुःखिता:
Karta
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, प्रथमा, एकवचन
तेनby that / with that
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
Formनपुं/पुं, तृतीया, एकवचन
दुःखेनby/with sorrow
दुःखेन:
Karana
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुं, तृतीया, एकवचन
सुखेनby/with happiness
सुखेन:
Karana
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुं, तृतीया, एकवचन
सुखिताhappy / gladdened
सुखिता:
Karta
TypeAdjective
Rootसुखित (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, प्रथमा, एकवचन
तथाthus / likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana

Educational Q&A

The verse teaches impartial, non-discriminatory affection (nirdvandvā) and empathetic attunement: a virtuous person shares in others’ sorrow and joy without bias or agitation (vigatajvarā).

Vaiśampāyana describes a woman’s character—her calm, unbiased love and her emotional solidarity with those around her—emphasizing her moral excellence through shared joy and shared suffering.