Shloka 16
आरण्यकपर्वणि अध्यायः २१६ — इन्द्र-स्कन्द-संमुखता वज्रप्रहारश्च
Indra approaches Skanda; vajra strike and the arising of Viśākha
Devanagari script
पतमानोउद्य नरके भवतास्मि समुद्धृतः । भवितव्यमथैवं च यद् दृष्टोईसि मयानघ,अनघ! मैं नरकमें गिर रहा था। आज आपने मेरा उद्धार कर दिया। इस प्रकार जब मुझे आपका दर्शन मिल गया, तब निश्चय ही आपके उपदेशके अनुसार भविष्यमें सब कुछ होगा
Transliteration
patamāno ’dya narake bhavatāsmī samuddhṛtaḥ | bhavitavyam athaivaṁ ca yad dṛṣṭo ’si mayānagha ||
Translation
“As I was falling today into hell, I have been lifted out by you. And now that I have beheld you, O sinless one, it is certain that things will unfold exactly as you have instructed.”
Word by Word
पतमानःfalling
पतमानः:
Karta
TypeVerb
Rootपत् (धातु) → पतमान (शतृ-प्रत्यय)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
उद्यindeed/just then
उद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootउद्य (अव्यय)
नरकेin hell
नरके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनरक
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
भवताby you
भवता:
Karana
TypePronoun
Rootभवत्
Formपुं, तृतीया, एकवचन
अस्मिI am
अस्मि:
Karta
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन
समुद्धृतःlifted up/rescued
समुद्धृतः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्+उद्+हृ (धातु) → समुद्धृत (क्त-प्रत्यय)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
भवितव्यम्it must happen / is bound to be
भवितव्यम्:
Karma
TypeVerb
Rootभू (धातु) → भवितव्य (तव्यत्-प्रत्यय)
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
एवम्thus/in this way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
Formनपुं, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
दृष्टःseen
दृष्टः:
Karta
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट (क्त-प्रत्यय)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), मध्यम, एकवचन
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formपुं/नपुं, तृतीया, एकवचन
अनघO sinless one
अनघ:
TypeAdjective
Rootअनघ
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Characters & Entities
B
brāhmaṇa (speaker)A
anagha (addressed person, unnamed in this verse)N
naraka (hell)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes