Previous Verse
Next Verse

Shloka 326

मातापितृपूजन-प्रधानधर्मः (Primacy of Filial Service) — Mārkaṇḍeya’s Account of the Vyādha’s Instruction

सुरशत्रुममित्रघ्न॑ त्रैलोक्येश इवापर: । राजेन्द्र! भरतश्रेष्ठ! तत्पश्चात्‌ सम्पूर्ण लोकोंके कल्याणके लिये राजर्षि कुवलाश्वने ब्रह्मास्त्रका प्रयोग करके उस क्रूर पराक्रमी दैत्य धुन्धुको दग्ध कर दिया। इस प्रकार ब्रह्मास्त्रद्वारा शत्रुनाशक, देववैरी महान्‌ असुर धुन्धुको दग्ध करके राजा कुवलाश्च दूसरे इन्द्रकी भाँति शोभा पाने लगे

Mārkaṇḍeya uvāca—Suraśatrum amitraghnaṃ trailokyeśa ivāparaḥ | Rājendra! Bharataśreṣṭha! tatpaścāt sampūrṇa-lokānāṃ kalyāṇāya rājarṣi-kuvalāśvena brahmāstra-prayogena taṃ krūra-parākramī daityaṃ Dhundhukaṃ dagdhaṃ kṛtavān | Evaṃ brahmāstreṇa śatru-nāśakaṃ deva-vairiṇaṃ mahān asuraṃ Dhundhukaṃ dagdhvā rājā Kuvalāśvaḥ dvitīya Indra iva śobhāṃ prāpa |

Mārkaṇḍeya said: “O slayer of foes, enemy of the gods, like another lord of the three worlds! O king of kings, best of the Bharatas—thereafter, for the welfare of all the worlds, the royal sage Kuvalāśva employed the Brahmāstra and burned that cruel, mighty demon Dhundhuka. Having thus consumed Dhundhuka—the great asura, hostile to the gods and a destroyer of enemies—by the Brahmāstra, King Kuvalāśva shone with splendor like a second Indra.”

सुरशत्रुम्enemy of the gods
सुरशत्रुम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुर-शत्रु
FormMasculine, Accusative, Singular
अमित्रघ्नम्slayer of foes
अमित्रघ्नम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअमित्रघ्न
FormMasculine, Accusative, Singular
त्रैलोक्येशःlord of the three worlds
त्रैलोक्येशः:
Karta
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य-ईश
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अपरःanother (one)
अपरः:
Karta
TypeAdjective
Rootअपर
FormMasculine, Nominative, Singular
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराज-इन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
भरतश्रेष्ठO best of the Bharatas
भरतश्रेष्ठ:
TypeNoun
Rootभरत-श्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular
तत्that (then/thereafter as object marker)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
सम्पूर्णentire, complete
सम्पूर्ण:
TypeAdjective
Rootसम्पूर्ण
FormMasculine, Genitive, Singular
लोकस्यof the world/people
लोकस्य:
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Genitive, Singular
कल्याणायfor welfare
कल्याणाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootकल्याण
FormNeuter, Dative, Singular
राजर्षयेto the royal sage
राजर्षये:
Sampradana
TypeNoun
Rootराजर्षि
FormMasculine, Dative, Singular
कुवलाश्वेनby Kuvalāśva
कुवलाश्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootकुवलाश्व
FormMasculine, Instrumental, Singular
ब्रह्मास्त्रस्यof the Brahmā-weapon (Brahmāstra)
ब्रह्मास्त्रस्य:
TypeNoun
Rootब्रह्मास्त्र
FormNeuter, Genitive, Singular
प्रयोगेनby the use/application
प्रयोगेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रयोग
FormMasculine, Instrumental, Singular
तम्that (him)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
क्रूरम्cruel
क्रूरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootक्रूर
FormMasculine, Accusative, Singular
पराक्रमिणम्mighty, valorous
पराक्रमिणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपराक्रमिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
दैत्यम्demon (Daitya)
दैत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootदैत्य
FormMasculine, Accusative, Singular
धुन्धुम्Dhundhu (proper name)
धुन्धुम्:
Karma
TypeNoun
Rootधुन्धु
FormMasculine, Accusative, Singular
दग्धवान्burned, consumed
दग्धवान्:
TypeVerb
Rootदह्
FormPerfect (periphrastic perfect / past sense), Third, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
ब्रह्मास्त्रेणby the Brahmāstra
ब्रह्मास्त्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootब्रह्मास्त्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
शत्रुनाशकम्destroyer of enemies
शत्रुनाशकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशत्रु-नाशक
FormMasculine, Accusative, Singular
देववैरीenemy of the gods
देववैरी:
Karma
TypeNoun
Rootदेव-वैरिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
महान्great
महान्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Accusative, Singular
असुरम्asura, demon
असुरम्:
Karma
TypeNoun
Rootअसुर
FormMasculine, Accusative, Singular
धुन्धुम्Dhundhu
धुन्धुम्:
Karma
TypeNoun
Rootधुन्धु
FormMasculine, Accusative, Singular
दग्ध्वाhaving burned
दग्ध्वा:
TypeVerb
Rootदह्
FormAbsolutive (Gerund)
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कुवलाश्वःKuvalāśva
कुवलाश्वः:
Karta
TypeNoun
Rootकुवलाश्व
FormMasculine, Nominative, Singular
द्वितीयःa second
द्वितीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्वितीय
FormMasculine, Nominative, Singular
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
शोभाम्splendor, beauty
शोभाम्:
Karma
TypeNoun
Rootशोभा
FormFeminine, Accusative, Singular
अवापattained
अवाप:
TypeVerb
Rootआप्
FormPerfect, Third, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
K
Kuvalāśva
D
Dhundhuka
I
Indra
B
Brahmāstra
T
Trailokya (three worlds)