Previous Verse

Shloka 426

स्त्रीपर्व — अध्याय १५: गान्धारी-युधिष्ठिर-संवादः

Gandhārī’s Confrontation and Consolation of Yudhiṣṭhira

असिद्धानुनये कृष्णे यदुवाच महामति: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! गान्धारीने बहू द्रौपदी और यशस्विनी कुन्तीसे कहा--“बेटी! इस प्रकार शोकसे व्याकुल न होओ। देखो, मैं भी तो दुःखमें डूबी हुई हूँ। मैं समझती हूँ, समयके उलट-फेरसे प्रेरित होकर यह सम्पूर्ण जगत्‌का विनाश हुआ है, जो स्वभावसे ही रोमांचकारी है। यह काण्ड अवश्यम्भावी था, इसीलिये प्राप्त हुआ है। जब संधि करानेके विषयमें श्रीकृष्णकी अनुनय-विनय सफल नहीं हुई, उस समय परम बुद्धिमान्‌ विदुरजीने जो महत्त्वपूर्ण बात कही थी, उसीके अनुसार यह सब कुछ सामने आया है

asiddhānunaye kṛṣṇe yad uvāca mahāmatiḥ | vaiśampāyana uvāca—janamejaya! gāndhārīne bahū draupadīṃ ca yaśasvinīṃ kuntīṃ ca uvāca—“beti! evaṃ śokena vyākulā mā bhava. paśya, aham api duḥkhe nimagnā asmi. manye kāla-viparyayapreritena asya sarvasya jagato vināśaḥ saṃvṛttaḥ, yaḥ svabhāvata eva romāñcakaraḥ. eṣa kāṇḍaḥ avaśyambhāvī āsīt, tasmāt prāptaḥ. yadā sandhi-karaṇe śrīkṛṣṇasya anunaya-vinayaḥ na siddhaḥ, tadā paramabuddhimān viduraḥ yāṃ mahatīṃ vācaṃ uvāca, tadanusāreṇa idaṃ sarvaṃ pratyakṣam abhavat.”

Vaiśampāyana said: “Janamejaya, Gandhārī spoke to her daughters-in-law—Draupadī and the illustrious Kuntī: ‘My child, do not be so overwhelmed by grief. Look— I too am submerged in sorrow. I understand that, driven by the reversal of Time, the destruction of this entire world has come about—an event that, by its very nature, makes one shudder. This catastrophe was inevitable; therefore it has arrived. When Śrī Kṛṣṇa’s conciliatory entreaty failed in the matter of making peace, everything unfolded exactly in accordance with the weighty words that the supremely wise Vidura had spoken then.’”

असिद्धwhen (it was) unsuccessful
असिद्ध:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअसिद्ध (प्रातिपदिक; सिद्ध-निषेध)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अनुनयेin the entreaty/conciliation
अनुनये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअनुनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
कृष्णेwhen Krishna (was involved)
कृष्णे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
यत्that which / what
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formtrue
उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
महामतिःthe great-minded (one)
महामतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहामति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
G
Gāndhārī
D
Draupadī
K
Kuntī
Ś
Śrī Kṛṣṇa
V
Vidura
T
Time (Kāla)
T
the world (jagat)