Shloka 36
स्त्रीपर्व १: धृतराष्ट्रशोकः संजयाश्वासनं च
Strī Parva 1: Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Saṃjaya’s Consolation
Devanagari script
पुत्रगृद्धया त्वया राजन् प्रियं तस्य चिकीर्षितम् । पश्चात्तापमिमं प्राप्तो न त्वं शोचितुमरहसि,“राजन! आपने पुत्रके प्रति आसक्ति रखनेके कारण सदा उसीका प्रिय करना चाहा, इसीलिये इस समय आपको यह पश्चात्तापका अवसर प्राप्त हुआ है; अत: अब आप शोक न करें
Word by Word
पुत्रगृद्धयाby/through son-greed (desire for a son)
पुत्रगृद्धया:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्रगृद्धा
FormFeminine, Instrumental, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Instrumental, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
प्रियम्what is dear/pleasing (a dear thing)
प्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रिय
FormNeuter, Accusative, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
चिकीर्षितम्intended to do / wished to do
चिकीर्षितम्:
TypeVerb
Rootकृ (चिकीर्ष्)
FormNeuter, Accusative, Singular
पश्चात्तापम्regret
पश्चात्तापम्:
Karma
TypeNoun
Rootपश्चात्ताप
FormMasculine, Accusative, Singular
इमम्this
इमम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Accusative, Singular
प्राप्तःhaving obtained / having come to
प्राप्तः:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
शोचितुम्to grieve
शोचितुम्:
TypeVerb
Rootशुच्
FormInfinitive
अर्हसिyou ought / you deserve
अर्हसि:
TypeVerb
Rootअर्ह्
FormPresent, Second, Singular, Parasmaipada, Indicative
Speaker
वैशमग्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes