Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

Droṇa-parva Adhyāya 29 — Arjuna’s defeat of Vṛṣaka–Acalā and the neutralization of Śakuni’s māyā

स हेममाली तपनीयभाण्डात्‌ पपात नागाद्‌ गिरिसंनिकाशात्‌ | सुपुष्पितो मारुतवेगरुग्णो महीधराग्रादिव कर्णिकार:,सोनेके आभूषणोंसे विभूषित उस पर्वताकार हाथीसे सुवर्णमालाधारी भगदत्त पृथ्वीपर गिर पड़े, मानो सुन्दर पुष्पोंसे सुशोभित कनेरका वृक्ष हवाके वेगसे टूटकर पर्वतके शिखरसे नीचे गिर पड़ा हो

sa hemamālī tapanīyabhāṇḍāt papāta nāgād girisaṃnikāśāt | supuṣpito mārutavegarugṇo mahīdharāgrādiva karṇikāraḥ ||

Sañjaya said: Adorned with a golden garland, Bhagadatta fell to the earth from his mountain-like elephant, richly caparisoned with gold—like a karṇikāra tree in full bloom, snapped by the force of the wind, tumbling down from a mountain peak. The verse underscores the stark impermanence of martial glory: even the most splendidly arrayed warrior can be brought low in an instant amid the violence of war.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हेममालीwearer of a golden garland
हेममाली:
Karta
TypeNoun
Rootहेममालिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
तपनीयभाण्डात्from the golden vessel/ornament (golden gear)
तपनीयभाण्डात्:
Apadana
TypeNoun
Rootतपनीय-भाण्ड
FormNeuter, Ablative, Singular
पपातfell
पपात:
TypeVerb
Rootपत्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
नागात्from the elephant
नागात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Ablative, Singular
गिरिसंनिकाशात्from (one) resembling a mountain
गिरिसंनिकाशात्:
Apadana
TypeAdjective
Rootगिरि-संनिकाश
FormMasculine, Ablative, Singular
सुपुष्पितःwell-flowered, in full bloom
सुपुष्पितः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुपुष्पित
FormMasculine, Nominative, Singular
मारुतवेगरुग्णःbroken by the force of the wind
मारुतवेगरुग्णः:
Karta
TypeAdjective
Rootमारुतवेग-रुग्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
महीधराग्रात्from the mountain-top/summit
महीधराग्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमहीधर-अग्र
FormNeuter, Ablative, Singular
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
कर्णिकारःa karnikāra tree (yellow oleander)
कर्णिकारः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्णिकार
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhagadatta
E
elephant (nāga)
G
golden garland (hemamālā)
K
karṇikāra tree
W
wind (māruta)
M
mountain/peak (mahīdhara-agra)