Shloka 28
Devanagari script
ततो विनिद्रा विश्रान्ताश्रन्द्रमस्युदिते पुन: । संसाधयिष्यथान्योन्यं संग्रामं कुरुपाण्डवा:,“तत्पश्चात् चन्द्रोदय होनेपर विश्राम करनेके अनन्तर निद्रारहित हो तुम समस्त कौरव- पाण्डव योद्धा परस्पर पूर्ववत् संग्राम आरम्भ कर देना'
Transliteration
tato vinidrā viśrāntāś candramasy udite punaḥ | saṃsādhayiṣyathānyonyaṃ saṅgrāmaṃ kuru-pāṇḍavāḥ ||
Translation
Sañjaya said: “Then, after resting—yet remaining wakeful—when the moon rises again, you Kurus and Pāṇḍavas will resume the battle against one another as before.” The verse underscores the grim normalisation of warfare: even rest is only an interval, and the conflict is treated as a duty-bound routine rather than a moment for reconciliation.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय
विनिद्राःsleepless, without sleep
विनिद्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootविनिद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
विश्रान्ताःrested
विश्रान्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootविश्रान्त (प्रातिपदिक; √श्रम् + वि, क्त)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
चन्द्रमसिwhen the moon (is present); in/at the moon
चन्द्रमसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्
उदितेhaving risen
उदिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootउदित (प्रातिपदिक; √उद्, क्त)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम् (सप्तमी-सम्बन्धः: चन्द्रमसि उदिते)
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुनः
Formअव्यय
संसाधयिष्यथyou (pl.) will accomplish/undertake
संसाधयिष्यथ:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + √साध्
Formलृट् (भविष्यत्कालः), मध्यमपुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्
अन्योन्यम्mutually, with one another
अन्योन्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोगः (क्रियाविशेषणम्)
संग्रामम्battle
संग्रामम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
कुरु-पाण्डवाःthe Kurus and the Pandavas
कुरु-पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु (प्रातिपदिक) + पाण्डव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaK
KurusP
PāṇḍavasM
Moon (Candra)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes