Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)

व्यधमत्‌ कौरवीं सेनामासुरीं मघवानिव । महारथी धृष्टद्युम्नने तुरंत ही अपने बाणोंद्वारा द्रोणाचार्यको रोककर कौरव-सेनाका उसी प्रकार विनाश आरम्भ किया, जैसे इन्द्र आसुरी सेनाका संहार करते हैं ।। ४८ ई ।। वध्यमाने बले तस्मिंस्तव पुत्रस्य मारिष

sañjaya uvāca |

vyadhamat kauravīṃ senām āsurīṃ maghavān iva |

mahārathī dhṛṣṭadyumno drutam hi svaiḥ śaraiḥ droṇācāryaṃ nivārya kaurava-senāyāḥ tathā vināśam ārabdhavān, yathā indra āsurīṃ senāṃ saṃharati ||

Sanjaya said: The great chariot-warrior Dhrishtadyumna, swiftly checking Droṇācārya with his own arrows, began to crush the Kaurava host—like Maghavan (Indra) destroying the army of the Asuras. The verse frames Dhrishtadyumna’s assault not as mere rage but as a decisive act within the war’s moral tension: restraining a formidable teacher-warrior and turning the battle’s momentum toward the destruction of the opposing force.

व्यधमत्he blew/caused to resound; he smote (poetic usage)
व्यधमत्:
Karta
TypeVerb
Rootध्मा (ध्मा/ध्मा॒) धातु; वि-उपसर्ग
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
कौरवींKaurava (belonging to the Kauravas)
कौरवीं:
Karma
TypeAdjective
Rootकौरव (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
सेनाम्army
सेनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
आसुरीम्demonic, asuric
आसुरीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआसुर (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
मघवान्Maghavan (Indra)
मघवान्:
Karta
TypeNoun
Rootमघवन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
वध्यमानेwhile being slain/destroyed
वध्यमाने:
Adhikarana
TypeVerb
Rootवध् (धातु) → वध्य (कृदन्त); वध्यमान (शानच्/मान)
FormNeuter, Locative, Singular, Present passive participle (मान/शानच्), locative absolute usage
बलेin the army/force
बले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
तवof you/your
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive, Singular
पुत्रस्यof (your) son
पुत्रस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
मारिषO venerable sir!/O dear one!
मारिष:
TypeNoun
Rootमारिष (प्रातिपदिक; संबोधन-शब्द)
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhrishtadyumna
D
Droṇācārya (Drona)
K
Kaurava army
M
Maghavan (Indra)
A
Asuras (asuric army)
A
arrows (śara)