Shloka 16

त्वरन्नेकरथेनैव बहुकृत्यं विचिन्तयन्‌ । संजय कहते हैं--महाराज! इस प्रकार जब वह सेना विचलित होकर भाग चली, अर्जुन सिंधुराजके वधके लिये आगे बढ़ गये और उनके पीछे सात्यकि तथा भीमसेन भी वहाँ जा पहुँचे, तब आपका पुत्र दुर्योधन बड़ी उतावलीके साथ एकमात्र रथद्वारा बहुत-से आवश्यक कार्योके सम्बन्धमें सोचता-विचारता हुआ द्रोणाचार्यके पास गया,स नो रक्ष्यतमस्तात क्रुद्धाद्‌ भीतो धनंजयात्‌ । गतौ च सैन्धवं भीमौ युयुधानवृकोदरौ तात! जयद्रथ कुपित हुए अर्जुनसे डरा हुआ है। अतः वह हमारे लिये सबसे रक्षणीय है। भयंकर वीर सात्यकि और भीमसेन भी जयद्रथको ही लक्ष्य करके गये हैं

sañjaya uvāca |

tvarann ekaratenaiva bahukṛtyaṁ vicintayan |

sa no rakṣyatamas tāta kruddhād bhīto dhanañjayāt |

gatau ca saindhavaṁ bhīmau yuyudhānavṛkodarau ||

Sanjaya said: “Hurrying in his lone chariot, and anxiously weighing many urgent necessities, your son Duryodhana went to Droṇācārya. ‘Dear sir, Jayadratha must be protected above all for our sake—he is terrified of Dhanañjaya, who is enraged. And the two formidable warriors, Yuyudhāna (Sātyaki) and Vṛkodara (Bhīma), have also advanced, aiming at the Saindhava (Jayadratha).’”

त्वरन्hastening
त्वरन्:
Karta
TypeVerb
Rootत्वर्
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुं, प्रथमा, एकवचन
एकरथेनwith a single chariot
एकरथेन:
Karana
TypeNoun
Rootएकरथ
Formपुं, तृतीया, एकवचन
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
बहुकृत्यम्many tasks/necessary matters
बहुकृत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootबहुकृत्य
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
विचिन्तयन्thinking/considering
विचिन्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootवि + चिन्त्
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुं, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नःof us/our
नः:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी, बहुवचन
रक्ष्यतमःmost to be protected
रक्ष्यतमः:
Karta
TypeAdjective
Rootरक्ष्य
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive) + तमप् (superlative), पुं, प्रथमा, एकवचन
तातdear one/father (vocative)
तात:
TypeNoun
Rootतात
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
क्रुद्धात्from the enraged (one)
क्रुद्धात्:
Apadana
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally), पुं, पञ्चमी, एकवचन
भीतःafraid
भीतः:
Karta
TypeAdjective
Rootभीत
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally), पुं, प्रथमा, एकवचन
धनंजयात्from Dhanañjaya (Arjuna)
धनंजयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootधनंजय
Formपुं, पञ्चमी, एकवचन
गतौgone (the two have gone)
गतौ:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), used as adjective, पुं, प्रथमा, द्विवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
सैन्धवम्the Saindhava (Jayadratha)
सैन्धवम्:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्धव
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
भीमौthe two formidable ones
भीमौ:
Karta
TypeNoun
Rootभीम
Formपुं, प्रथमा, द्विवचन
युयुधानYuyudhāna (Sātyaki)
युयुधान:
Karta
TypeNoun
Rootयुयुधान
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
वृकोदरौthe two 'wolf-bellied' (epithet; here: Bhīma, in dual with Yuyudhāna as a pair)
वृकोदरौ:
Karta
TypeNoun
Rootवृकोदर
Formपुं, प्रथमा, द्विवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duryodhana
D
Droṇācārya
D
Dhanañjaya (Arjuna)
S
Saindhava (Jayadratha)
Y
Yuyudhāna (Sātyaki)
V
Vṛkodara (Bhīma)

Educational Q&A

In the midst of war, leaders reveal their priorities: Duryodhana’s urgency shows how a single vulnerable ally (Jayadratha) can become strategically and morally pivotal, forcing decisions driven by fear, obligation, and the need to protect one’s own side.

After the army is thrown into confusion and Arjuna advances to kill Jayadratha, with Sātyaki and Bhīma following, Duryodhana rushes to Droṇa and insists that Jayadratha must be protected above all, since Arjuna is enraged and the two fierce warriors are also targeting Jayadratha.