Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda

Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps

ततः: समभवद्‌ युद्ध घोररूपं भयानकम्‌ | पाण्डूनां भगदत्तेन यमराष्ट्रविवर्धनम्‌,कथयामास दुर्धर्षो विनि:श्वस्य पुनः पुनः । संजय कहते हैं--महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाला राजा दुर्योधन उस महान्‌ युद्धमें एक राक्षसके द्वारा प्राप्त हुई अपनी पराजयको नहीं सह सका। उसने गंगानन्दन भीष्मजीके पास जाकर उन्हें विनीतभावसे प्रणाम करनेके पश्चात्‌ सारा वृत्तान्त यथावत्‌ रूपसे कह सुनाया। उस दुर्धर्ष वीरने बारंबार लम्बी साँस खींचकर घटोत्कचकी विजय और अपनी पराजयकी कथा कही भगदत्तने भी सुप्रतीक नामक हाथीपर आरूढ़ होकर उनपर धावा किया। फिर तो पाण्डवोंका भगदत्तके साथ घोर एवं भयानक युद्ध होने लगा, जो यमराजके राष्ट्रकी वृद्धि करनेवाला था

tataḥ samabhavad yuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam | pāṇḍūnāṃ bhagadattena yamarāṣṭravivardhanam ||

Sañjaya said: “Then there arose a battle—terrible in form and fearsome to behold—between the Pāṇḍavas and Bhagadatta, a conflict that swelled the realm of Yama, for it sent many to death. Thus the war’s violence, driven by pride and rivalry, became an engine of destruction rather than a protector of righteousness.”

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
FormAvyaya
समभवत्arose, happened
समभवत्:
TypeVerb
Rootभू (सम्-उपसर्ग)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन
युद्धम्battle
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
घोररूपम्of dreadful form
घोररूपम्:
TypeAdjective
Rootघोररूप
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भयानकम्terrifying
भयानकम्:
TypeAdjective
Rootभयानक
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पाण्डूनाम्of the Pandavas
पाण्डूनाम्:
TypeNoun
Rootपाण्डु (पाण्डव-सम्बन्धे)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
भगदत्तेनby Bhagadatta
भगदत्तेन:
Karana
TypeNoun
Rootभगदत्त
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
यमराष्ट्रविवर्धनम्increasing Yama's realm (i.e., causing death)
यमराष्ट्रविवर्धनम्:
TypeAdjective
Rootयमराष्ट्रविवर्धन
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pāṇḍavas
B
Bhagadatta
Y
Yama
Y
Yamarāṣṭra