अश्वमेधावसानम् — Dakṣiṇā-vibhāga and Avabhṛtha
Completion of the Aśvamedha
सुप्रतीतैस्तथा विप्रैः स्वागमै: सुस्वरैर्न॒प । अश्रान्तैश्ञापि लघुभिरवथ्वर्युवृषभैस्तथा,राजन! प्राचीन कालकी बात है, जब इन्द्रका यज्ञ हो रहा था और सब महर्षि मन्त्रोच्चारण कर रहे थे, ऋत्विजूलोग अपने-अपने कर्मोमें लगे थे, यज्ञका काम बड़े समारोह और विस्तारके साथ चल रहा था, उत्तम गुणोंसे युक्त आहुतियोंका अग्निमें हवन किया जा रहा था, देवताओंका आवाहन हो रहा था, बड़े-बड़े महर्षि खड़े थे, ब्राह्मणलोग बड़ी प्रसन्नताके साथ वेदोक्त मन्त्रोंका उत्तम स्वरसे पाठ करते थे और शीघ्रकारी उत्तम अध्वर्युगण बिना किसी थकावटके अपने कर्तव्यका पालन कर रहे थे। इतनेहीमें पशुओंके आलम्भका समय आया। महाराज! जब पशु पकड़ लिये गये, तब महर्षियोंको उनपर बड़ी दया आयी
vaiśampāyana uvāca | supratītaiḥ tathā vipraiḥ svāgamaiḥ susvarair nṛpa | aśrāntaiś ca api laghubhir adhvaryu-vṛṣabhaiḥ tathā ||
Vaiśampāyana said: “O king, the well-instructed brāhmaṇas, firmly grounded in their own Vedic traditions, were reciting the mantras in clear and excellent tones. The foremost of the Adhvaryu priests—swift in action and unwearied—were likewise carrying out their ritual duties without fatigue.”
वैशम्पायन उवाच