Previous Verse
Next Verse

Shloka 476

Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga

Adhyātma-Upadeśa

विज्ञेयं ब्राह्मणैर्वद्धेर्धर्मज्ै: सत्यवादिभि: । शुक्रल, कृष्ण, रक्त, नील, पीत, अरुण, छोटा, बड़ा, मोटा, दुबला, चौकोना और गोल --इस प्रकार तैजस्‌ रूपका बारह प्रकारसे विस्तार सत्यवादी धर्मज्ञ वृद्ध ब्राह्मणोंके द्वारा जानने योग्य कहा जाता है

vijñeyaṃ brāhmaṇair vṛddhair dharmajñaiḥ satyavādibhiḥ | śuklaḥ kṛṣṇaḥ raktaḥ nīlaḥ pītaḥ aruṇaḥ kṣudraḥ bṛhat sthūlaḥ kṛśaḥ caturaśraḥ vṛttaḥ—iti prakāreṇa taijasa-rūpasya dvādaśa-vidhaḥ vistāraḥ satyavādibhir dharmajñair vṛddha-brāhmaṇaiḥ jñātavya iti ucyate ||

Vāyu said: “This should be understood from aged Brahmins who are truthful and who know dharma. The luminous (fiery) form is taught to have a twelvefold expansion—white, black, red, blue, yellow, tawny; small, great; thick, thin; square and round. Such is what the truthful elders, grounded in dharma, declare as fit to be known.”

विज्ञेयम्to be known, knowable
विज्ञेयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविज्ञेय (√ज्ञा)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
ब्राह्मणैःby Brahmins
ब्राह्मणैः:
Karana
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Instrumental, Plural
वृद्धैःby aged/elder
वृद्धैः:
Karana
TypeAdjective
Rootवृद्ध
FormMasculine, Instrumental, Plural
धर्मज्ञैःby knowers of dharma
धर्मज्ञैः:
Karana
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ
FormMasculine, Instrumental, Plural
सत्यवादिभिःby truth-speakers
सत्यवादिभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootसत्यवादी
FormMasculine, Instrumental, Plural
शुक्लम्white
शुक्लम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुक्ल
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
कृष्णम्black/dark
कृष्णम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृष्ण
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
रक्तम्red
रक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरक्त
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
नीलम्blue
नीलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनील
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
पीतम्yellow
पीतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपीत
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अरुणम्reddish-brown/dawn-colored
अरुणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअरुण
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
लघुsmall/light
लघु:
Karma
TypeAdjective
Rootलघु
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
महत्great/large
महत्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
स्थूलम्thick/gross
स्थूलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्थूल
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
कृशम्thin/lean
कृशम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृश
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
चतुरस्रम्four-sided/square
चतुरस्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचतुरस्र
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
वृत्तम्round/circular
वृत्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवृत्त
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
प्रकारेणby way/mode; in a manner
प्रकारेण:
Karana
TypeNoun
Rootप्रकार
FormMasculine, Instrumental, Singular
तैजसम्luminous/fiery (tejas-born)
तैजसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootतैजस
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
रूपम्form
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
द्वादशtwelve
द्वादश:
TypeIndeclinable
Rootद्वादश
प्रकारैःby kinds/ways
प्रकारैः:
Karana
TypeNoun
Rootप्रकार
FormMasculine, Instrumental, Plural
विस्तारःexpansion/extension
विस्तारः:
Karta
TypeNoun
Rootविस्तार
FormMasculine, Nominative, Singular
वृद्धelder
वृद्ध:
Karta
TypeAdjective
Rootवृद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
ब्राह्मणैःby Brahmins
ब्राह्मणैः:
Karana
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Instrumental, Plural
ज्ञेयम्to be known
ज्ञेयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootज्ञेय (√ज्ञा)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
उच्यतेis said/declared
उच्यते:
TypeVerb
Root√वच्
FormPresent, 3rd, Singular, Passive (Ātmanepada form)

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
B
Brahmins (elders, dharma-knowers, truth-speakers)
T
Taijasa-rūpa (luminous/fiery form)