Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

आदि पर्व, अध्याय 96 — काश्यकन्याहरणं, शाल्वसमागमः, अम्बावचनं च

Kāśī princesses taken; encounter with Śālva; Ambā’s declaration

विचित्रवीर्यक्षित्राडदक्ष॒ । तयोरप्राप्तपयौवन एव चित्राड़दो गन्धर्वेण हत:; विचित्रवीर्यस्तु राजा5डसीत्‌,जिनका नाम था, विचित्रवीर्य और चित्रांगद। उनमेंसे चित्रांगद युवावस्थामें पदार्पण करनेसे पहले ही एक गन्धर्वके द्वारा मारे गये; परंतु विचित्रवीर्य राजा हुए

vaiśaṃpāyana uvāca | vicitravīryaś citrāṅgadaś ca | tayor aprāptapauruṣaḥ (aprāptayauvana) eva citrāṅgado gandharveṇa hataḥ; vicitravīryas tu rājābhavat |

Vaiśaṃpāyana said: The two were named Vicitravīrya and Citrāṅgada. Of them, Citrāṅgada was slain by a Gandharva before he had even reached youth; but Vicitravīrya became king. The passage underscores the fragility of royal succession and how unforeseen fate can redirect the burden of dharma onto the surviving heir.

विचित्रवीर्यःVichitravirya (proper name)
विचित्रवीर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootविचित्रवीर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्राङ्गदःChitrangada (proper name)
चित्राङ्गदः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्राङ्गद
FormMasculine, Nominative, Singular
तयोःof those two
तयोः:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Dual
अप्राप्तnot having attained
अप्राप्त:
Karta
TypeAdjective
Rootप्राप्
FormMasculine, Nominative, Singular
पयौवनःyouth (state of youth)
पयौवनः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपयौवन
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
चित्राङ्गदःChitrangada
चित्राङ्गदः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्राङ्गद
FormMasculine, Nominative, Singular
गन्धर्वेणby a Gandharva
गन्धर्वेण:
Karana
TypeNoun
Rootगन्धर्व
FormMasculine, Instrumental, Singular
हतःkilled/slain
हतः:
TypeVerb
Rootहन्
FormMasculine, Nominative, Singular
विचित्रवीर्यःVichitravirya
विचित्रवीर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootविचित्रवीर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/however
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
V
Vicitravīrya
C
Citrāṅgada
G
Gandharva

Educational Q&A

Royal duty and lineage (rājadharma) are vulnerable to sudden loss; when an heir dies unexpectedly, the responsibility of protecting the realm and continuing the dynasty shifts to the surviving successor, highlighting impermanence and the ethical weight of kingship.

Vaiśaṃpāyana identifies two princes, Citrāṅgada and Vicitravīrya. Citrāṅgada is killed by a Gandharva before reaching youth, and consequently Vicitravīrya ascends the throne.