Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

आदि पर्व — अध्याय ८३: ययाति-इन्द्र-संवादः तथा अष्टक-प्रश्नः

Yayāti–Indra Dialogue and Aṣṭaka’s Inquiry

ययातिर्देवयान्यां तु पुत्रावजनयन्नूप: । यदुं च तुर्वसुं चैव शक्रविष्णू इवापरौ,राजा ययातिने देवयानीके गर्भसे दो पुत्र उत्पन्न किये, जिनके नाम थे यदु और तुर्वसु। वे दोनों दूसरे इन्द्र और विष्णुकी भाँति प्रतीत होते थे

vaiśampāyana uvāca | yayātir devayānyāṃ tu putrāv ajanayannṛpaḥ | yaduṃ ca turvasuṃ caiva śakra-viṣṇū ivāparau ||

Vaiśampāyana said: King Yayāti begot two sons upon Devayānī—Yadu and Turvasu—who appeared like another Indra and Viṣṇu, radiant in strength and promise. The narration underscores the royal duty of begetting heirs and hints at the weight of lineage, for such births shape the moral and political future of a dynasty.

ययातिःYayati
ययातिः:
Karta
TypeNoun
Rootययाति
FormMasculine, Nominative, Singular
देवयान्याम्in/through Devayani (as wife)
देवयान्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेवयानी
FormFeminine, Locative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
पुत्रौtwo sons
पुत्रौ:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Dual
अजनयत्begot/produced
अजनयत्:
TypeVerb
Root√जन् (जनयति)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
नृपःthe king
नृपः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Nominative, Singular
यदुम्Yadu
यदुम्:
Karma
TypeNoun
Rootयदु
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तुर्वसुम्Turvasu
तुर्वसुम्:
Karma
TypeNoun
Rootतुर्वसु
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
शक्रविष्णूIndra and Vishnu
शक्रविष्णू:
TypeNoun
Rootशक्र + विष्णु
FormMasculine, Nominative, Dual
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अपरौthe other two (i.e., another pair)
अपरौ:
Karta
TypeAdjective
Rootअपर
FormMasculine, Nominative, Dual

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yayāti
D
Devayānī
Y
Yadu
T
Turvasu
Ś
Śakra (Indra)
V
Viṣṇu

Educational Q&A

The verse highlights the king’s responsibility to continue the lineage and suggests that extraordinary offspring carry expectations that can influence the ethical and political course of a dynasty.

Vaiśampāyana narrates that King Yayāti, through Devayānī, fathers two sons—Yadu and Turvasu—described as resembling Indra and Viṣṇu in splendor and prowess.