Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 4

दैवीर्विशः पयस्वाना तनोषि त्वामिन्द्रं त्वां सरस्वन्तमाहुः । सहस्रं स एकमुखा ददाति यो ब्राह्मण ऋषभमाजुहोति

daivī́r víśaḥ páyasvānā tanóṣi tvā́m índraṃ tvā́ṃ sárasvantam āhuḥ | sahásraṃ sá ékamukhā́ dadāti yó brā́hmaṇá ṛṣabhám ājuhóti

The divine clans, rich in milk, thou spreadest forth: thee they call Indra, thee Sarasvant. A thousand, from one mouth, he bestows—he who, a Brahman, offers the bull.

दैवीःdivine
दैवीः:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य) / कर्ता-संबन्ध
TypeAdjective
Rootदैवी (प्रातिपदिक; देव- से) / देव
विशःclans/peoples
विशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
पयस्वानाःrich in milk/abounding in nourishment
पयस्वानाः:
विशेषण (विशः) / कर्ता-संबन्ध
TypeAdjective
Rootपयस्वत् (प्रातिपदिक; पयस् + वत्)
तनोषिyou extend/spread
तनोषि:
क्रिया
TypeVerb
Rootतन्
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म (आहुः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयुष्मद्
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म/प्रत्ययार्थ-सम्बन्ध (आहुः इत्यस्य नाम-निर्देशः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म (आहुः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयुष्मद्
सरस्वन्तम्Sarasvant (the one possessing Sarasvatī; a deity)
सरस्वन्तम्:
कर्म/प्रत्ययार्थ-सम्बन्ध (आहुः इत्यस्य नाम-निर्देशः)
TypeNoun/Adjective
Rootसरस्वन्त् (प्रातिपदिक)
आहुःthey have called/they say
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअह्
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
कर्म (ददाति इत्यस्य)
TypeNumeral/Noun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्ता (ददाति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद्
एकमुखाःsingle-faced; of one mouth (united in one utterance)
एकमुखाः:
विशेषण (अन्तर्निहित-कर्तृ/दातृ-समूहस्य) / कर्ता-संबन्ध
TypeAdjective
Rootएकमुख (प्रातिपदिक; एक + मुख)
ददातिgives
ददाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootदा
यःwho
यः:
कर्ता (आजुहोति इत्यस्य)
TypeRelative pronoun
Rootयद्
ब्राह्मणःa Brahmin
ब्राह्मणः:
कर्ता (आजुहोति इत्यस्य; यः इत्यस्य विशेष्यः)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
ऋषभम्a bull; the best/foremost (as offering)
ऋषभम्:
कर्म (आजुहोति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootऋषभ (प्रातिपदिक)
आजुहोतिoffers into the fire; makes an oblation
आजुहोति:
क्रिया
TypeVerb
Rootहु (आ + जुहोति)

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī verification needed).

Devata: Indra and Sarasvant (syncretic identification of power)

Chandas: Triṣṭubh-like (verification needed).

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From communal expansion to astonishment at thousandfold return, settling into trust in rite.","listener_experience":"Buoyancy and reassurance; sense of being supported by a larger ‘divine community’.","intensity":6}